آشنایی با گیتار در ۷ قدم ساده

وقتی اسم یادگیری موسیقی به میان می‌آید، یکی از اولین سازهایی که به ذهن خیلی‌ها می‌رسد، گیتار است؛ سازی محبوب، در دسترس و با صدایی که می‌تواند در سبک‌های مختلف بدرخشد. با این حال، قبل از اینکه وارد مسیر آموزش گیتار شوید، داشتن تصویری روشن از این ساز اهمیت زیادی دارد. چراکه آشنایی کامل با گیتار می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری شما را ساده‌تر و دقیق‌تر کند.

در این مقاله قرار است یک دید کامل و کاربردی از این ساز به دست آورید؛ از تاریخچه و سازنده گیتار گرفته، تا شناخت اجزا، انواع مختلف آن و سبک‌های رایج نوازندگی. اگر در حال تحقیق درباره گیتار هستید یا می‌خواهید قبل از شروع یادگیری، با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرید، این راهنما دقیقاً برای شما نوشته شده است.

پس در ادامه با ما همراه باشید تا قدم‌به‌قدم با ساز گیتار و دنیای گستردهٔ آن آشنا می‌شوید.

گیتار چیست؟

گیتار یک ساز زهی (سیمی) است که صدا در آن از طریق ارتعاش سیم‌ها ایجاد می‌شود؛ این ارتعاش بسته به نوع ساز، یا توسط بدنهٔ توخالی چوبی تقویت می‌شود (در گیتارهای آکوستیک) یا به‌وسیله پیکاپ‌های الکتریکی و از طریق آمپلی‌فایر (در گیتارهای الکتریک).

این ساز معمولاً شش سیم دارد و با انگشت یا مضراب نواخته می‌شود. تنوع در ساختار و شیوهٔ نوازندگی باعث شده ساز گیتار در دسته‌های مختلفی قرار بگیرد، اما در همهٔ آن‌ها اصل ماجرا یکی است: تبدیل ارتعاش سیم به صدایی قابل شنیدن و موسیقایی.

تاریخچه گیتار

در مورد ریشه‌های تاریخی گیتار اختلاف‌نظرهای وجود دارد؛ اما یکی از پذیرفته‌شده‌ترین این فرضیات، به ایرانِ باستان بازمی‌گردد؛ جایی که سازی به نام «بربط» رواج داشت. با ورود اعراب به ایران در دورهٔ ساسانی، این ساز وارد فرهنگ عربی شد و با نام «عود» به حیات خود ادامه داد. بعدها، با گسترش قلمروی اسلامی و ورود اعراب به اندلس (اسپانیا)، عود به اروپا هم راه پیدا کرد و کم‌کم الهام‌بخش سازهای جدید شد.

از اینجا به بعد، مسیر کمی محل اختلاف است: برخی معتقدند عود ابتدا به «لوت» اروپایی تبدیل شد و سپس از روی لوت، گیتار شکل گرفت؛ در مقابل، عده‌ای باور دارند که گیتار مستقیماً از خودِ عود الهام گرفته است. حتی روایت جزئی‌تری هم در خصوص نظریهٔ دوم وجود دارد: در دورهٔ حکومت عبدالرحمن در اندلس، عودنواز برجسته‌ای به نام زریاب به دربار دعوت می‌شود و با ایجاد تغییراتی در عود و الهام از سازهای دیگری مانند تار، نمونهٔ اولیهٔ گیتار را شکل می‌دهد. هرچند این روایت‌ها قطعی نیستند، اما یک نکته، روشن است: گیتار امروزی نتیجهٔ یک مسیر طولانی از تحول و ترکیب فرهنگ‌های موسیقایی مختلف از سرزمین‌های گوناگون است.

معرفی قطعات گیتار

برای آشنایی با گیتار، دانستن قسمت‌های مختلف آن اهمیت زیادی دارد. وقتی با اجزای گیتار آشنا باشید، نه تنها درک بهتری از نحوهٔ تولید صدا پیدا می‌کنید، بلکه می‌توانید از سازتان بهتر مراقبت کرده و تکنیک‌های خود را راحت‌تر اجرا کنید.

اجزای اصلی گیتار:

یک گیتار استاندارد معمولاً از بخش‌های زیر تشکیل می‌شود:

• بدنه (Body): کاسه و بخش اصلی گیتار که ارتعاش سیم‌ها را تقویت می‌کند و صدای ساز از طریق آن شنیده می‌شود.
• دسته (Neck): قسمت بلند و باریک گیتار که انگشت‌های دست چپ روی آن حرکت می‌کنند و فرت‌ها روی آن قرار دارند.
• فرت‌ها (Frets): نوارهای فلزی روی دسته که محدودهٔ نت‌ها را معین می‌سازند.
• سردسته (Headstock): بخشِ بالایی دسته که گوشی‌های کوک روی آن نصب شده‌اند.
• گوشی‌های کوک (Tuning Pegs): پیچ‌هایی که بر روی دستهٔ گیتار قرار گرفته‌اند و با آن‌ها می‌توان سیم‌های گیتار را کوک کرد.
• سیم‌ها (Strings): منبع اصلی تولید صدا؛ که با انگشت یا مضراب نواخته می‌شوند.
• پل یا بریج (Bridge): قطعه‌ای چوبی روی صفحه جلویی بدنهٔ ساز که خرک روی آن قرار می‌گیرد.
• خرک و شیطانک (Nut and Saddle): قطعات کوچک و باریکی در بالا و پایین ساز برای تنظیم فاصله و ارتفاع سیم‌ها.
• حفره صدا یا رزوناتور (Soundhole/Resonator): حفره‌ای روی بدنه که طنین صدا را تقویت می‌کند.

البته در مدل‌های مختلف گیتار، برخی از این قطعات تغییر می‌کنند: مثلاً در گیتارهای الکتریکِ Solid Body هیچ حفرهٔ صدایی روی بدنه وجود ندارد و به جای آن از پیکاپ‌های الکتریکی برای تقویت صدا استفاده می‌شود. (برای آشنایی کامل با اجزای مختلف این نوع از گیتار می‌توانید به مقالهٔ «معرفی اجزای گیتار الکتریک» مراجعه کنید.)

انواع گیتار

برای آشنایی با ساز گیتار، شناخت انواع آن یکی از مهم‌ترین قدم‌هاست. در یک تقسیم‌بندی کلی، گیتارها به دو دستهٔ اصلی تقسیم می‌شوند: گیتارهای آکوستیک و گیتارهای الکتریک.

تفاوت اصلی این دو، در نحوهٔ تولید و تقویت صداست: گیتار آکوستیک، صدا را از طریق ارتعاش سیم‌ها و طنین بدنهٔ چوبی خودش تقویت می‌کند؛ اما گیتار الکتریک برای شنیده شدن، به پیکاپ و آمپلی‌فایر وابسته است. همین تفاوت باعث می‌شود حس صدا، کاربرد و حتی تجربهٔ نوازندگی در این دو نوع گیتار متفاوت باشد.

از سوی دیگر، گیتارهای آکوستیک خودشان به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

۱. گیتار آکوستیک سیم فلزی
این نوع گیتار همان‌طور که از نامش پیداست با سیم‌های فلزی نواخته می‌شود و صدایی شفاف‌، بلند و زنگ‌دار تولید می‌کند.

۲. گیتار آکوستیک سیم نایلونی
این دسته به دلیل داشتن سیم‌های نایلونی، صدایی نرم‌تر و ملایم‌تر دارند و به انگشتان در هنگام نوازندگی فشار کمتری وارد می‌کنند. گیتارهای آکوستیک سیم نایلونی هم دو زیرگروه اصلی دارند:

• کلاسیک
• فلامنکو

گیتارهای الکتریک نیز دارای تقسیم‌بندی‌های متعددی هستن که رایج‌ترین آن، براساس نوع بدنه است:

• گیتارهای الکتریک با بدنهٔ توپر (Solid Body): رایج‌ترین نوع گیتار الکتریک که بدنه‌ای یک‌تکه و بدون حفره دارد.
• گیتارهای الکتریک با بدنهٔ توخالی (Hollow Body): دارای فضای خالی در بدنه، شبیه گیتار آکوستیک.
• گیتارهای الکتریک با بدنهٔ نیمه‌توخالی (Semi-Hollow): ترکیبی از دو مدل بالا؛ یعنی بدنهٔ آن هم دارای بخش‌های توخالی است و هم یک هستهٔ توپُر مرکزی.

در اینجا یک دید کلی از انواع گیتار به دست آوردید. اگر می‌خواهید با جزئیات بیشتر هر مدل آشنا شوید، می‌تواند سری هم به مقالهٔ «انواع گیتار» بزنید.

سبک‌های نوازندگی گیتار

سبک‌های مختلفی برای نوازندگی گیتار وجود دارد؛ اما اگر بخواهیم به‌صورت کاربردی و متناسب با فضای رایج در ایران نگاه کنیم، چهار سبکِ کلاسیک، پاپ، فلامنکو و راک از مهم‌ترین و پرکاربردترین آن‌ها هستند. آشنایی با این سبک‌ها کمک می‌کند دید روشن‌تری نسبت به دنیای گیتار پیدا کنید و بهتر متوجه شوید این ساز در چه فضاهایی استفاده می‌شود:

سبک گیتار کلاسیک

کلاسیک یکی از قدیمی‌ترین و تأثیرگذارترین سبک‌های این ساز است که بسیاری از تکنیک‌های امروزی گیتار ریشه در آن دارند. در این سبک، نوازندگی با انگشتان دست و بدون استفاده از پیک انجام می‌شود و دقت در اجرای نت‌ها اهمیت زیادی دارد. صدای گیتار کلاسیک گرم، نرم و ملایم است و معمولاً برای اجرای قطعات ملودیک و چندصدایی به کار می‌رود. در این سبک، یادگیری نت‌خوانی، ریتم و مبانی تئوری موسیقی اهمیت زیادی دارد و به همین دلیل نقش مهمی در شکل‌گیری پایهٔ فنی نوازنده می‌تواند ایفا کند.

سبک گیتار پاپ

پاپ یکی از پرطرفدارترین سبک‌های گیتار است که بیشتر بر اجرای آکوردها، ریتم‌‌نوازی و انتقال احساس تمرکز دارد. در این سبک، که هم با انگشتان قابل اجراست و هم با پیک، گیتار اغلب برای همراهی با آواز یا اجرای آهنگ‌های محبوب استفاده می‌شود. از آنجا که قطعات این سبک ساختار ساده‌تری دارند و می‌توان با یادگیری چند آکورد، آهنگ‌های زیادی را با آن اجرا کرد، این سبک کاربرد گسترده‌ای در بین هنرجویان و نوازندگان پیدا کرده است.

سبک گیتار فلامنکو

فلامنکو یکی از پرانرژی‌ترین و ریتم‌محورترین سبک‌های گیتار است که ریشه در موسیقی جنوب اسپانیا دارد. در این سبک، علاوه بر نواختن سیم‌ها، از بدنهٔ ساز نیز برای ایجاد ضرب استفاده می‌شود و تکنیک‌های خاصی مثل راسگوادو و گولپه، رنگ و هویت متفاوتی به آن می‌بخشند. صدای ساز گیتار در فلامنکو تیزتر، شفاف‌تر و کوبشی‌تر است و اجرای آن معمولاً سرعت و تحرک بالایی دارد. این سبک اغلب با عناصر دیگری مثل آواز و رقص همراه است و فضایی بسیار زنده و پویا دارد.

سبک گیتار راک

گیتار راک یکی از مهم‌ترین سبک‌های موسیقی مدرن است که با صداهای قدرتمند و انرژی بالا شناخته می‌شود. در این سبک معمولاً از گیتار الکتریک استفاده می‌شود و تکنیک‌هایی مثل اجرای ریف‌ها و آکوردهای قوی و سولوهای ملودیک در آن اهمیت زیادی دارد. حضور گیتار در این سبک که خود در طول زمان به شاخه‌های مختلف تقسیم شده بسیار پررنگ است و معمولاً نقش اصلی را در شکل‌گیری فضای موسیقی ایفا می‌کند.

در اینجا به‌صورت کلی با سبک‌های گیتار آشنا شدید؛ اما اگر می‌خواهید عمیق‌تر با هریک از آن‌ها آشنا شوید، می‌توانید مقالهٔ «سبک‌های نوازندگی گیتار» را هم مطالعه کنید.

برخی از بهترین گیتاریست‌های جهان

همان‌طور که گیتار در سبک‌های مختلفی نواخته می‌شود، نوازندگان این ساز هم با توجه به سبک، رتبه‌بندی متفاوت خود را دارند. آشنایی با این چهره‌ها به شما کمک می‌کند که درک بهتری از نوازندگی گیتار و حال‌وهوای سبک‌های مختلف داشته باشید.

فراموش نکنید که بسیاری از ویژگی‌هایی که امروز در سبک‌های مختلف نوازندگی گیتار می‌بینیم، در نتیجهٔ خلاقیت و تأثیر همین گیتاریست‌های بزرگ شکل گرفته‌اند.

در ادامه، با چند نفر از تأثیرگذارترین گیتاریست‌ها در سبک‌های مختلف آشنا می‌شویم:

سبک کلاسیک

• Francisco Tárrega (فرانسیسکو تارگا)
• Andrés Segovia (آندرس سگوبیا)
• John Williams (جان ویلیامز)

این نوازندگان از مهم‌ترین چهره‌های گیتار کلاسیک هستند که نقش بزرگی در تثبیت این ساز به‌عنوان یک ساز جدی در موسیقی کلاسیک داشته‌اند و بسیاری از قطعات و تکنیک‌های رایج، تحت تأثیر آن‌ها شکل گرفته است.

سبک پاپ

• Nile Rodgers (نایل راجرز)
• John Mayer (جان میر)
• Ed Sheeran (اد شیرن)

در سبک پاپ، این هنرمندان با ترکیب نوازندگی، آواز و ترانه‌سرایی توانسته‌اند گیتار را به یکی از اصلی‌ترین سازها در موسیقی عامه‌پسند تبدیل کنند و نقش مهمی در محبوبیت آن داشته باشند.

سبک فلامنکو

• Paco de Lucía (پاکو د لوسیا)
• Vicente Amigo (ویسنته آمیگو)
• Manolo Sanlúcar (مانولو سانلوکار)

این گیتاریست‌ها از برجسته‌ترین چهره‌های فلامنکو هستند که با تکنیک‌های پیشرفته و اجراهای پرانرژی، این سبک را به سطح جهانی رسانده‌اند.

سبک راک

• Jimi Hendrix (جیمی هندریکس)
• Eric Clapton (اریک کلپتون)
• Jimmy Page (جیمی پیج)

در دنیای راک، این نام‌ها جزو تأثیرگذارترین گیتاریست‌ها هستند که با نوآوری در صدا و تکنیک، مسیر این سبک را تغییر داده‌اند و الهام‌بخش نسل‌های بعدی شده‌اند.

مسیر یادگیری گیتار

بعد از انتخاب ساز مناسب‌تان با کمک یک راهنمای خرید گیتار، مسیر یادگیری شما به‌صورت مرحله‌به‌مرحله جلو می‌رود:

گام اول، شناخت اجزای گیتار و اصطلاحات اولیه است؛ از جمله شماره‌گذاری سیم‌ها و انگشتان که پایهٔ درک شما از آموزش‌های بعدی را می‌سازد.

در گام دوم، باید با روش‌های خواندن موسیقی آشنا شوید؛ یعنی نت‌نویسی استاندارد، تبلچرها و نمودارهای آکورد. این مهارت به شما کمک می‌کند بتوانید آهنگ‌های دلخواهتان را پیدا کنید و سریع‌تر وارد فضای عملی نوازندگی شوید.

گام بعدی، یادگیری فرم صحیح بدن هنگام نوازندگی است؛ به‌ویژه تکنیک‌های انگشت‌گذاری دست چپ. رعایت این نکات نه‌تنها از آسیب‌های احتمالی جلوگیری می‌کند، بلکه باعث می‌شود نت‌ها را تمیز، دقیق و بدون صدای اضافه اجرا کنید.

در ادامه، تمرین با ریف‌های ساده (الگوهای کوتاه و تکرارشوندهٔ نت‌ها) و همچنین یادگیری الگوهای ضربه زدن به سیم‌ها (حرکات رفت و برگشت دست راست) اهمیت پیدا می‌کند. این مرحله به هماهنگی دو دست کمک می‌کند و شما را وارد حس واقعی نوازندگی می‌کند.

بعد از آن، نوبت به یادگیری آکوردهای ساده می‌رسد که معمولاً در کنار ریف‌ها تمرین می‌شوند و پایهٔ اجرای بسیاری از قطعات هستند.

وقتی چند ریف ساده، آکوردهای پایه و الگوهای ابتدایی را یاد گرفتید، زمان آن می‌رسد که اولین آهنگ کامل خود را اجرا کنید. کافی است تبلچر یا نت یک قطعهٔ ساده را پیدا کنید و تمرین را به‌صورت جدی شروع کنید تا اولین تجربهٔ واقعی اجرای یک آهنگ را به‌دست آورید.

در کنار تمام این مراحل، داشتن برنامهٔ تمرینی منظم و توجه به نگهداری صحیح از گیتار، نقش مهمی در پیشرفت شما دارد و کمک می‌کند سازتان همیشه خوش‌صدا و آمادهٔ تمرین باشد.

در نهایت، این را در نظر داشته باشید که طی کردن این مسیر در قالب یک دورهٔ آموزش گیتار اصولی، می‌تواند روند یادگیری شما را بسیار سریع‌تر و هدفمندتر کند و از شما یک نوازندهٔ حرفه‌ای‌تر بسازد. (برای آشنایی بیشتر با مسیر یادگیری این ساز، به مقالهٔ «راهنمای مسیر آموزش گیتار» مراجعه کنید.)

کلام آخر

اگر تا اینجا همراه ما بوده‌اید، حالا تصویر روشن‌تر و کامل‌تری از گیتار و دنیای گستردهٔ آن دارید؛ از پیشینهٔ تاریخی و آشنایی با اجزا و انواع مختلف این ساز گرفته تا سبک‌های مختلف نوازندگی و مسیری که برای شروع باید طی کنید. چنین نگاهی به شما کمک می‌کند انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشید و مسیر نواختن گیتار را با هدف‌گذاری دقیق‌تری آغاز کنید. در واقع، آنچه در این مقاله خواندید، یک معرفی گیتار برای مبتدی‌ها بود تا بدون سردرگمی، اولین قدم‌ها را درست و اصولی بردارید.

چنانچه علاقه‌مندید این ساز را ساده، دقیق، گام‌به‌گام و متناسب با سبک زندگی خود آغاز کنید، می‌توانید سری به دوره‌های آموزش گیتار در سایت خنیاگر بزنید و با توجه به سلیقه‌تان، یکی از سبک‌های گیتار پاپ، گیتار کلاسیک، گیتار فلامنکو یا گیتار بیس را برای شروع مسیر موسیقایی خود انتخاب کنید.

سوالات متداول:

گیتار چیست؟

گیتار یک ساز زهی پرکاربرد با بدنه‌ای چوبی یا الکتریکی و دسته‌ای پرده‌بندی‌شده است که از طریق ارتعاش سیم‌ها، صدا تولید می‌کند. انعطاف بالا در اجرا باعث شده این ساز در طیف گسترده‌ای از سبک‌های موسیقی جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.

گیتار ساخت کدام کشور است؟

هرچند که ریشه‌های گیتار به سازها و فرهنگ‌های موسیقایی گوناگون در قسمت‌های مختلف دنیا (از جمله ایران) بازمی‌گردد اما به‌طور خاص، اسپانیا به‌عنوان مهد اصلی ساز گیتار شناخته می‌شود.

چگونه گیتار بزنیم؟

یادگیری گیتار از شناخت ساز و مفاهیم پایه شروع می‌شود و با تسلط بر تبلچر یا نت‌خوانی ادامه پیدا می‌کند. در کنار آن، تمرینِ آکوردهای پایه، ریف‌های ساده و الگوهای ضربه‌زنی به شما کمک می‌کند به‌مرور وارد مرحلهٔ اجرای قطعات شوید.

چه گیتاری بخریم؟

انتخاب گیتار به عوامل مختلفی مثل سبک مورد علاقه، بودجه و هدف شما از یادگیری بستگی دارد. برای راهنمایی دقیق‌تر، به مقالهٔ «راهنمای خرید گیتار» مراجعه فرمایید.