آشنایی با انواع صدا در خوانندگی + معرفی روشی برای تشخیص

اگه سراغت به این مقاله افتاده، احتمالاً این سؤال جذاب حسابی ذهنت رو قلقلک داده: «انواع صدا در خوانندگی چیه و صدای من به کدوم یکی نزدیک‌تره؟» این سؤال، اتفاقاً سؤال خوبیه؛ چون شناخت صدا یکی از قدم‌های اصلی توی مسیر صداسازی و یادگیری آوا‌زه.

هرکسی محدودهٔ صوتی و رنگ صدای خودش رو داره و همین می‌تونه روی اجرای نت‌ها، انتخاب قطعه‌ها و راحتیِ آواز خوندن اثر بذاره. از اون طرف، وقتی صدای خودت رو بهتر بشناسی، احتمال این‌که به حنجره و تارهای صوتی فشار بیاری و بهشون آسیب بزنی هم کمتر می‌شه.

توی این مطلب قراره خیلی ساده و راحت با انواع صدا در آواز آشنا بشیم و ببینیم چطور می‌شه بدون سردرگمی، یه شناخت اولیه از نوع صدای خودمون پیدا کنیم.

انواع صدای زنانه

صداهای زنانه به‌طور کلی در ۳ دستهٔ اصلی قرار می‌گیرن که هرکدوم از نظر محدودهٔ صوتی، رنگ صدا و توانایی اجرای نت‌ها ویژگی‌های خودشون رو دارن. این دسته‌بندی معمولاً شامل صدای زیر (سوپرانو)، صدای میانی (متزو سوپرانو) و صدای بم (آلتو و کنترآلتو) می‌شه.

صدای سوپرانو

سوپرانو رو معمولاً به‌عنوان زیرترین نوع صدای زنانه می‌شناسن. این صدا اغلب روشن، شفاف و نازکه و بیشتر از بقیهٔ صداهای زنانه می‌تونه اوج بگیره و به نت‌های خیلی زیر (سوت مانند) نزدیک بشه. برای همین، دستهٔ سوپرانو در موسیقی کلاسیک و اپرا اغلب نقش‌های اصلی رو می‌گیره و در موسیقی پاپ هم برای اجرای ملودی‌های احساسی و پرانرژی خیلی خوب جواب می‌ده.
برای اینکه تصویر روشن‌تری از این صدا داشته باشی، می‌تونی به صدای خواننده‌هایی مثل آریانا گرانده، کریستینا آگیلرا یا ماریا کری فکر کنی.

ویژگی‌ها:

• در تولید صداهای زیر، روشن و شفاف عملکرد خوبی داره
• زنگ صدا معمولاً واضح و گوش‌گیره
• در نت‌های بالا، بهتر خودش رو نشان می‌ده
• روی ملودی‌های پرهیجان، اوج‌دار و لطیف خوب می‌شینه

نمونه صدای سوپرانو:

صدای متزو سوپرانو

متزو سوپرانو رایج‌ترین نوع صدای زنانه‌ست. این صدا نه خیلی زیر و براقه، نه خیلی بم و سنگین. معمولاً وقتی می‌شنویش، حس می‌کنی صدا متعادل و جاافتاده‌ست و توی قسمت‌های میانی، راحت و خوش‌صدا شنیده می‌شه.
این صدا، هم می‌تونه از عهدهٔ بخش‌های لطیف و احساسی آهنگ بربیاد، هم در جاهایی که به حجم و قدرت بیشتری نیازه، خوب خودش رو نشون بده.
برای اینکه راحت‌تر این صدا رو درک کنی، می‌تونی صدای خواننده‌هایی مثل بیانسه، مایلی سایرس یا ریحانا رو در نظر بگیری؛ صداهایی که معمولاً نه خیلی تیز و بالا به گوش می‌رسن، نه بیش از حد بم و عمیق، بلکه یک جور تعادل و پُریِ خوش‌نوا دارن.

ویژگی‌ها:

• صدایی میانی، متعادل و خوش‌حجم داره
• معمولاً از سوپرانو، پُرتر و جاافتاده‌تر شنیده می‌شه
• هم از پسِ ملودی‌های لطیف برمیاد، هم بخش‌های قوی‌تر رو خوب اجرا می‌کنه
• در بخش‌های میانی صدا، قدرت و کنترل خوبی داره

نمونه صدای متزو سوپرانو:

صدای آلتو

آلتو به صداهایی گفته می‌شه که بم‌تر، پُرتر و عمیق‌تر از بقیهٔ صداهای زنانه به گوش می‌رسن. وقتی این صدا رو می‌شنوی، معمولاً حس می‌کنی صدا پایین‌تره، محکم‌تره و یک جور سنگینیِ خوش‌صدا داره. آلتو از اون صداهایی نیست که بیشتر با اوج‌های خیلی بالا شناخته بشه؛ جذابیتش بیشتر در بخش‌های پایین‌تر، پُرتر و گیراتر آهنگه.

برای اینکه تصور بهتری از این صدا داشته باشی، می‌تونی به حال‌وهوای صدای خواننده‌هایی مثل شِر (Cher)، تونی برکستون یا  اِیمی واینهاوس فکر کنی؛ صداهایی که معمولاً بیش از اینکه خیلی زیر و تیز باشن، پُر، گرم و عمیق شنیده می‌شن.

ویژگی‌ها:

• صدا حالتی بم، پُر و عمیق داره
• معمولاً در نت‌های پایین‌تر، خوش‌نواتر و گیراتره
• صدا اغلب محکم، جاافتاده و کمی سنگین‌تر شنیده می‌شه

نمونه صدای آلتو:

نکته: بعضی وقت‌ها اسم کنترآلتو رو هم می‌شنوی. کنترآلتو در اصل به بم‌ترین و کمیاب‌ترین نوع صدای زنانه گفته می‌شه؛ یعنی صدایی که از آلتوی معمولی هم پایین‌تر و عمیق‌تره. در خیلی از متن‌های عمومی، آلتو و کنترآلتو به‌جای هم به کار می‌رن، ولی در واقع، کنترآلتو صدای بم‌تر و نادرتریه.

انواع صدای مردانه

صداهای مردانه هم معمولاً در ۳ دستهٔ اصلی قرار می‌گیرن که هرکدوم حال‌وهوای خودشون رو دارن. این دسته‌بندی معمولاً شامل صدای بم (باس)، صدای میانی (باریتون) و صدای زیر (تنور و کنترتنور) می‌شه.

صدای باس

باس بم‌ترین نوع صدای مردانه‌ست. این صدا معمولاً وقتی شنیده می‌شه، حس می‌کنی پایین، پُر، محکم و عمیقه. از اون صداهایی نیست که با اوج گرفتن و نت‌های خیلی بالا شناخته بشه؛ جذابیتش بیشتر توی بخش‌های پایین‌تره، جایی که صدا سنگین‌تر، قوی‌تر و جاافتاده‌تر به گوش می‌رسه.

این نوع صدا بیرون از اپرا و موسیقی کلاسیک، در سبک‌های دیگه خیلی رایج نیست و برای همین شاید سخت بشه خواننده‌های معروفی رو پیدا کرد که همه روی «باسِ خالص» بودنشون اتفاق‌نظر داشته باشن. با این حال، برای اینکه حال‌وهوای این صدا بهتر دستت بیاد، می‌تونی به صدای پل رابسون یا بری وایت گوش بدی؛ صداهایی عمیق، بم و پُر که به فضای باس نزدیکن. (البته دربارهٔ این دو نفر هم باز خیلی وقت‌ها از عنوان باس-باریتون استفاده می‌شه، نه باس خالص.)

ویژگی‌ها:

• ایجاد صدایی بم، عمیق و پُر
• معمولاً توی اجرای بخش‌های پایین‌تر، بهتر و گیراتر شنیده می‌شه
• زنگ صدا اغلب محکم، سنگین و جاافتاده‌ست

نمونه صدای باس:

صدای باریتون

باریتون آشناترین و معمول‌ترین نوع صدای مردانه‌ست. این نوع صدا معمولاً همونیه که وقتی یه «صدای مردانهٔ معمولی و خوش‌نوا» را تصور می‌کنی، به ذهنت می‌رسه.

وقتی صدای باریتون رو می‌شنوی، معمولاً حس می‌کنی صدا پُر، محکم و مطمئنه و بدون این‌که زیادی بالا و پایین بره، خوب به گوش می‌شینه. این صدا هم می‌تونه صمیمی و احساسی باشه، هم در جاهایی که آهنگ به استحکام و قدرت بیشتری نیاز داره، خودشو نشون بده. منابع آموزشی هم معمولاً باریتون رو صدایی بین باس و تنور با کیفیتی گرم، پُر و غنی توصیف می‌کنن.

برای اینکه تصور بهتری از این صدا داشته باشی، می‌تونی صدای فرانک سیناترا یا الویس پریسلی رو در نظر بگیری؛ این‌ها صداهایی‌ان که معمولاً پُر، متعادل و مردانه شنیده می‌شن بدون‌اینکه خیلی به سمت بمِ سنگین یا اوج‌های تیز و بالا حرکت کنن.

ویژگی‌ها:

• صدا میانی، متعادل و خوش‌حجمه
• هم توی بخش‌های میانی خوب می‌شینه، هم می‌تونه تاحد مناسبی به سمت قسمت‌های بالاتر و پایین‌تر حرکت کنه
• نه به شدتِ صدای نوع باس، اما می‌تونه تا حدودی حس گرما، استحکام و اطمینان رو به شنونده‌‌هاش منتقل کنه

نمونه صدای باریتون:

صدای تنور

تنور زیرترین نوع صدای خوانندگان مرده. این صدا معمولاً روشن‌تر، نازک‌تر و اوج‌گیرتر از بقیهٔ صداهای مردانه شنیده می‌شه و بیشتر با بخش‌های بالا و لحظه‌هایی شناخته می‌شه که صدا باید راحت‌تر اوج بگیره. وقتی صدای تنور رو می‌شنوی، معمولاً حس می‌کنی صدا سبک‌ و براقه و در نت‌های بالا، آزادانه می‌چرخه. برای همین، تنور خیلی وقت‌ها برای ملودی‌های احساسی، پرکشش و اوج‌دار انتخاب خوبی به نظر می‌رسه.

برای درک بهتر تنور، می‌تونی به صدای خواننده‌هایی مثل مایکل جکسون یا برونو مارس فکر کنی؛ صداهایی که معمولاً نسبت به بیشتر صداهای مردانه، زیرتر، روشن‌تر و چابک‌تر به گوش می‌رسن.

ویژگی‌ها:

• توی ایجاد صداهای زیر، روشن و سبُک ماهره
• در نت‌های بالاتر، راحت‌تر و واضح‌تر شنیده می‌شه
• زنگ صدا معمولاً شفاف‌تر و براق‌تره

نمونه صدای تنور:

نکته: گاهی ممکنه اسم کنترتنور هم به گوشت بخوره. کنترتنور نوعی صدای کمیاب مردانه‌ست که حتی بالاتر و زیرتر از صدای تنور شنیده می‌شه و حال‌وهوای شنیداریش می‌تونه بعضی صداهای زنانه رو تداعی کنه.

یک روش ساده برای شناخت اولیهٔ نوع صدا

اگه بعد از آشنایی با انواع صدا دوست داری خودت هم یک محک اولیه بزنی و ببینی صدات به کدوم دسته نزدیک‌تره، می‌تونی از روش زیر کمک بگیری. فقط یادت باشه این روش برای پیدا کردن حدود تقریبی گسترهٔ صداست، نه تشخیص قطعی و تخصصی.

قبل از شروع:

چند دقیقه برای گرم کردن صدا وقت بذار. این کار هم به حنجره‌ات کمک می‌کنه که آسیب نبینه و هم کمک می‌کنه بدون فشار، بازهٔ واقعی‌تری از صداتو پیدا کنی. چند تا کشش سادهٔ صوتی مثل لرزاندن لب‌ها (لیپ‌تریل) یا بازی کردن با صدای «هوم» توی دهانت (هامینگ)، می‌تونه شروع خوبی باشه.

ضمناً در تمام مراحل، دنبال نتی باش که راحت، بدون درد، بدون گرفتگی و بدون فشار اجرا می‌کنی. نت‌هایی که فقط با زور، جیغ، فالستو یا فشار زیاد درمیان رو برای این تست حساب نکن.

روش کار:

1. یه تیونر دیجیتال یا اپلیکیشن تیونر رو روی گوشی‌ت باز کن. (همه‌شون یه کار می‌کنن: نت و فرکانس صدایی که داره پخش می‌شه رو نشون می‌دن.)
2. روی یه حرف مصوت ساده مثل «آ» یا «اُ» بم‌ترین صدایی رو که بدون فشار می‌تونی تولید کنی رو اجرا کن.
3. دستگاه معمولاً یه چیزی مثل «G2» یا «A3» رو نشون می‌ده. هرچی بود، همون رو یادداشت کن.
4. حالا دوباره با همون حرف صدادار، «زیرترین» صدایی رو که باز هم بدون فشار و راحت می‌تونی اجرا کنی، بخون و اون نت رو هم بنویس.

وقتی این دوتا حد رو یادداشت کردی، می‌تونی حدوداً ببینی تو کدوم گسترهٔ صدا قرار می‌گیری.

آقایان:

• اگه حدودِ بم‌ت تو محدودهٔ E2 تا G2 بود و زیرت هم حوالی C4 تا E4 معمولاً نزدیک به «باس» هستی.
• اگه بم‌ت حدود A2 تا B2 بود و زیرت هم بین F4 تا A4 اغلب نزدیک «باریتون» قرار می‌گیری.
• اگه بم‌ت حدود C3 تا D3 بود و زیرت هم بین B4 تا C5 احتمالاً «تنور» هستی.

خانم‌ها:

• اگه بم‌ت حدود F3 تا G3 بود و زیرت حدود F5 تا G5 احتمالاً «آلتو» یا «کنترآلتو» هستی.
• اگه بم‌ت حدود A3 تا B3 بود و زیرت بین G5 تا A5 معمولاً «متزو سوپرانو» محسوب می‌شی.
• اگه بم‌ت حدود C4 تا E4 بود و زیرت حوالی B5 تا C6 احتمالاً «سوپرانو» هستی.

برای درک بهتر توالی و محدودهٔ نت‌ها می‌تونی از تصویر زیر هم کمک بگیری:

بهترین نوع صدا برای خوانندگی

شاید یکی از سؤال‌هایی که حین خوندن این مقاله برات پیش اومده باشه اینه که در بین این دسته‌ها، کدوم‌یکی برای خوانندگی بهتره و موفق‌تر عمل می‌کنه؟

جوابش خیلی خلاصه اینه: هیچ نوع صدایی به‌طور مطلق از بقیه بهتر نیست. هر صدا ویژگی‌های خودش رو داره و می‌تونه در جای درست، خیلی زیبا و اثرگذار شنیده بشه. چیزی که بیشتر از نوع صدا اهمیت داره، اینه که خواننده چقدر روی صداش کنترل داره، چقدر درست تمرین می‌کنه و چقدر می‌دونه روی چه آهنگ‌ها و چه محدوده‌ای صداش بهتر می‌شینه.

پس اگر صدات سوپرانو، متزو، آلتو، تنور، باریتون یا باس باشه، این به‌خودیِ خود نه یک امتیاز ویژه‌ست، نه یک محدودیت. بهترین صدا، صداییه که سالم، درست و آگاهانه ازش استفاده بشه.

پس...

برای شروع آواز و تبدیل حنجره‌ت به یک ساز ارزشمند، لازم نیست اول دقیق بفهمی نوع صدات چیه. چیزی که بیشتر از همه لازمه، اینه که عزمت رو جزم کنی و با یک دورهٔ صداسازی خوب، قدم اولِ یادگیری آواز رو برداری.

وقتی وارد این مسیر بشی، می‌بینی بخش زیادی از شناخت صدا، توی خودِ راه و حین تمرین به دست میاد. یعنی وقتی شروع می‌کنی، کم‌کم هم صدات رو بهتر می‌شناسی، هم می‌فهمی کدوم محدوده برای تو راحت‌تره و هم تشخیص اینکه صدات به کدوم دسته نزدیک‌تره، برات آسون‌تر می‌شه.

پس اگر خوانندگی یکی از رویاهای توئه، نذار این سؤال که «نوع صدای من چیه؟» تبدیل به مانع شروع‌ات بشه. وارد مسیر شو؛ این شناخت هم به‌موقع و در جای خودش اتفاق می‌افته.