انواع گیتار چیست؟ آشنایی با مدل‌های مختلف گیتار

انواع گیتار یکی از ابهاماتی است که تقریباً هر علاقه‌مندی به این ساز، قبل از شروع نوازندگی، با آن روبه‌رو می‌شود. وقتی با اسم‌هایی مثل گیتار آکوستیک، کلاسیک، فلامنکو، الکتریک یا بیس مواجه می‌شوید، طبیعی است که انتخاب برایتان سخت شود؛ چون در نگاه اول، بسیاری از این مدل‌ها شبیه هم به نظر می‌رسند، اما در عملْ هرکدام صدا، حس نوازندگی، کاربرد و مسیر یادگیری متفاوتی دارند.

اگر شما هم می‌خواهید قبل از خرید یا شروع آموزش گیتار، شناخت دقیق‌تری از انواع گیتار داشته باشید، این مقاله دقیقاً برای همین نوشته شده است. در ادامه، با انواع مختلف گیتار، تفاوت آن‌ها، ویژگی‌های هر مدل و کاربردشان آشنا می‌شوید تا راحت‌تر تصمیم بگیرید. (برای آشنایی پایه با این ساز می‌توانید سری هم به مقالهٔ معرفی ساز گیتار بزنید.)

انواع گیتار چیست و به چند دسته اصلی تقسیم می‌شود؟

گیتار یکی از محبوب‌ترین سازهای زهی در دنیاست که در سبک‌های بسیار متنوعی از موسیقی استفاده می‌شود. با اینکه در نگاه اول ممکن است بسیاری از مدل‌های این ساز شبیه هم به نظر برسند، اما انواع گیتارها از نظر ساختار، جنس سیم، نحوهٔ تولید صدا و کاربرد، تفاوت‌های مهمی با هم دارند.

به‌طور کلی، گیتار و انواع آن را می‌توان در دو دستهٔ اصلی قرار داد: گیتارهای آکوستیک و گیتارهای الکتریک. گیتار آکوستیک سازی است که صدای آن به‌صورت طبیعی و از طریق بدنهٔ چوبی تقویت می‌شود، اما گیتار الکتریک برای تولید و تقویت صدا به پیکاپ و آمپلی‌فایر وابسته است. همین تفاوت اصلی باعث می‌شود تجربه نوازندگی، صدادهی و حتی کاربرد این دو گروه با یکدیگر متفاوت باشد.

انواع گیتار آکوستیک

در بین انواع ساز گیتار، گیتار آکوستیک یکی از شناخته‌شده‌ترین و پرطرفدارترین گزینه‌هاست. این مدل بدون نیاز به آمپلی‌فایر، صدا را به کمک ارتعاش سیم‌ها و تشدید آن در بدنهٔ چوبی ساز تولید می‌کند. این عدم نیاز به تجهیزات جانبی باعث می‌شود بسیاری از هنرجویان گیتار برای شروعِ اقتصادیِ این ساز، به‌ سراغ یکی از گیتارهای آکوستیک بروند. اگر در کنار این مزیت، هدف شما اجرای قطعات ملودیک و همراهی با آواز یا نوازندگی در فضاهای دوستانه و خانوادگی هم باشد، یکی از مدل‌های این نوع گیتار قطعاً می‌تواند رضایت شما را جلب کند.

به طور کلی، انواع گیتارهای آکوستیک را می‌توان بر اساس جنس سیم به دو گروه اصلی تقسیم کرد: گیتار آکوستیک با سیم فلزی و گیتار آکوستیک با سیم نایلونی. این دو گروه نیز اگرچه در ظاهر شباهت‌های زیادی به یکدیگر دارند، اما از نظر صدا، حس نوازندگی و کاربرد با هم فرق می‌کنند.

۱. گیتار آکوستیک با سیم فلزی

گیتار آکوستیک سیم فلزی همان مدلی است که بسیاری از افراد با شنیدن نامِ «گیتار آکوستیک» به یاد آن می‌افتند. مهم‌ترین مشخصهٔ این مدل، سیم‌های فلزی آن است که صدایی شفاف‌تر، تیزتر و پرطنین‌تر از مدل‌های نایلونی به این ساز می‌بخشد. این ویژگی‌های صوتی باعث شده این ساز برای اجرای سبک‌هایی مثل پاپ، فولک، کانتری و همراهی با خوانندگی، بسیار مناسب باشد.

اگرچه سیم‌های فلزی این ساز ممکن است برای هنرجویان تازه‌کار، فشار بیشتری به انگشتان وارد کند و عمل نواختن را کمی سخت‌تر از مدل‌های سیم نایلونی کند، با‌این‌حال، اگر کسی به صدای شفاف‌ و عمیق و اجراهای ریتمیک علاقه داشته باشد، این مدل می‌تواند یکی از بهترین انتخاب‌ها در میان انواع و اقسام گیتار برای او محسوب شود.

۲. گیتار آکوستیک با سیم نایلونی

یکی دیگر از دسته‌های مهم در بین انواع ساز گیتار، گیتار آکوستیک سیم نایلونی است. این مدل با سیم‌های نرم‌تری نواخته می‌شود و معمولاً صدایی گرم‌تر و ملایم‌تر از گیتار آکوستیک با سیم فلزی تولید می‌کند. همین ویژگی باعث شده است که بسیاری از هنرجویان، به‌ویژه در شروع مسیر آموزش، این مدل را انتخابی راحت‌تر بدانند.

گیتارهای سیم نایلونی معمولاً برای آموزش پایه، موسیقی سنتی برخی کشورها و سبک‌هایی که به لطافت صدا نیاز دارند، مناسب‌تر هستند. البته گیتار‌ آکوستیک سیم نایلونی نیز خود به دو زیرشاخهٔ مهم تقسیم می‌شود: گیتار کلاسیک و گیتار فلامنکو.

۲.۱: گیتار کلاسیک

گیتار کلاسیک یکی از شناخته‌شده‌ترین و محبوب‌ترین مدل‌ها در میان انواع گیتارهای آکوستیک است. این ساز معمولاً دسته‌ای پهن‌تر دارد و با ۶ سیم نایلونی (۳ سیم کاملاً نایلونی و ۳ سیم، نایلونی با روکش فلز) نواخته می‌شود؛ به همین دلیل، برای یادگیری تکنیک‌های پایه، اجرای قطعات آموزشی و پرورش دُرست دست‌ها انتخاب بسیار رایجی است. صدای گیتار کلاسیک گرم، نرم، متعادل و آرام‌تر از بسیاری از مدل‌های دیگر است و همین ویژگی آن را برای اجرای قطعات موسیقی کلاسیک بسیار مناسب می‌کند.

۲.۲: گیتار فلامنکو

گیتار فلامنکو هم در گروه گیتارهای سیم نایلونی قرار می‌گیرد، اما از نظر صدا، ساختار و حس نوازندگی با گیتار کلاسیک تفاوت‌هایی دارد. این مدل برای اجرای موسیقی فلامنکو طراحی شده و معمولاً صدایی تیزتر، کوبنده‌تر و واکنش‌پذیرتر از گیتار کلاسیک دارد. به بیان دیگر، اگر صدای گیتارهای این دو گروه را با هم مقایسه کنیم، گیتار فلامنکو شخصیتی پرانرژی‌تر و ریتمیک‌تر دارد. از نظر نوازندگی نیز این مدل برای تکنیک‌های ضربه‌ای، راسگوادو و اجراهای سریع‌تر نیز بسیار مناسب‌تر است. (برای شناخت دقیق‌تر تفاوت‌های بین این دو مدل، می‌توانید به مقالهٔ تفاوت‌های گیتار فلامنکو و کلاسیک مراجعه کنید.)

انواع گیتار الکتریک

در کنار گیتارهای آکوستیک، بخش مهم دیگری از انواع گیتار به گیتارهای الکتریک اختصاص دارد. این سازها برای تولید صدای قابل شنیدن به پیکاپ و آمپلی‌فایر نیاز دارند؛ یعنی ارتعاش سیم‌ها ابتدا توسط پیکاپ‌ها دریافت می‌شود و سپس با کمک تجهیزات الکترونیکی تقویت و پخش می‌شود. همین ویژگی باعث شده است که صدای گیتار الکتریک قابلیت کنترل و تغییر بسیار بیشتری نسبت به بسیاری از انواع گیتارهای آکوستیک داشته باشد.

گیتار الکتریک در سبک‌های متنوعی از موسیقی مانند راک، بلوز، جَز، پاپ، هیپ‌هاپ و متال استفاده می‌شود و از نظر طراحی و ساختار، مدل‌های مختلفی دارد. برای تفکیک و دسته‌بندی انواع گیتارهای الکتریک، یکی از رایج‌ترین روش‌ها، تقسیم آن‌ها بر اساس نوع بدنهٔ ساز است. بر این اساس، معمولاً سه گروه اصلی برای انواع گیتار الکتریک در نظر گرفته می‌شود: گیتار سالید بادی، گیتار هالو بادی و گیتار سِمی هالو بادی. هرکدام از این مدل‌ها از نظر طنین صدا، وزن ساز و کاربرد در سبک‌های مختلف موسیقی با هم متفاوت‌اند.

گیتار Solid Body (توپُر)

گیتار سالید بادی یا بدنه توپُر یکی از رایج‌ترین مدل‌ها در میان انواع گیتارهای الکتریک است. همان‌طور که از نام آن پیداست، بدنهٔ این ساز کاملاً توپر است و حفرهٔ تشدید صدا ندارد. در نتیجه بیشتر ویژگی صوتی آن به پیکاپ‌ها، آمپلی‌فایر و تنظیمات صدای نوازنده وابسته است.

این مدل به دلیل کنترل بالا روی صدا، مقاومت در برابر فیدبک و امکان استفاده از افکت‌های متنوع صوتی، در بسیاری از سبک‌های موسیقی به‌ویژه راک و متال بسیار محبوب است. اگر صدای انواع گیتارها را با هم مقایسه کنیم، گیتار سالید بادی معمولاً صدایی واضح، شفاف، قدرتمند و قابل تنظیم دارد که برای اجراهای صحنه‌ای و ضبط موسیقی بسیار کاربردی است.

گیتار Hollow Body (توخالی)

گیتار هالو بادی یا بدنه توخالی یکی دیگر از انواع گیتارهای الکتریک است. بدنهٔ این ساز مانند گیتار آکوستیک دارای فضای خالی است و همین موضوع باعث شده طنین صدای آن طبیعی‌تر و گرم‌تر باشد. در واقع این مدل تا حدی ویژگی‌های صوتی گیتار آکوستیک را با امکانات گیتار الکتریک ترکیب کرده است.

به دلیل همین طنین خاص، گیتار هالو بادی بیشتر در سبک‌هایی مانند جَز، بلوز و برخی شاخه‌های موسیقی قدیمی‌تر استفاده می‌شود. در بحث تفاوت انواع گیتار از نظر صدا، این مدل نسبت به گیتارهای سالید بادی صدای گرم‌تر و رزونانس بالاتری دارد، اما در ولوم‌های بالا ممکن است بیشتر در معرض فیدبک (سوت یا نویز شدیدی که در اثر بازگشت صدا از آمپلی‌فایر ایجاد می‌شود) قرار بگیرد.

گیتار Semi-Hollow Body (نیمه توخالی)

گیتار سمی هالو بادی یا نیمه توخالی مدلی است که ترکیبی از دو نوع قبلی محسوب می‌شود. در این ساز بخشی از بدنه توخالی است، اما یک بلوک چوبی در مرکز بدنه قرار دارد که هم طنین صدا را کنترل می‌کند و هم جلوی فیدبک زیاد را می‌گیرد.

در میان انواع گیتارهای الکتریک، این مدل تعادل جالبی میان گرمای صدای گیتار هالو بادی و کنترل بالای گیتار سالید بادی ایجاد می‌کند. به همین دلیل، بسیاری از نوازندگان در سبک‌هایی مثل بلوز، جَز و حتی راک ملایم از گیتار سمی هالو بادی استفاده می‌کنند. (اگر تمایل دارید با دیگر تقسیم‌بندی‌های گیتار الکتریک هم آشنا شوید، می‌توانید مقالهٔ انواع گیتار الکتریک را مطالعه فرمایید.)

گیتار بیس

در کنار دسته‌بندی اصلی گیتار، مدل‌های دیگری هم در خانوادهٔ این ساز وجود دارند که هرکدام نقش و کاربرد خاص خود را در دنیای موسیقی ایفا می‌کنند. یکی از مهم‌ترین این مدل‌ها، گیتار بیس است؛ سازی که اگرچه از نظر ظاهری شباهت‌هایی با گیتار الکتریک دارد، اما از نظر اجزای تشکیل‌دهنده، محدودهٔ صوتی و نقش در گروه موسیقی متفاوت است.

گیتار بیس برخلاف سایر انواع گیتار معمولاً چهار سیم ضخیم دارد و صداهایی در محدودهٔ بم تولید می‌کند. اگر صدای انواع گیتارها را با هم مقایسه کنیم، این ساز عمیق‌ترین محدودهٔ صوتی را در میان آن‌ها پوشش می‌دهد و به همین دلیل نقش مهمی در شکل‌گیری پایهٔ ریتم و هارمونی قطعات موسیقی ایفا می‌کند.

در بسیاری از گروه‌های موسیقی، گیتار بیس در کنار درامز با اجرای الگوهای ریتمیک در محدوده بم، ریتم زیربنایی ملودی را شکل می‌دهد و به قطعهٔ موسیقی عمق و استحکام می‌بخشد. به همین دلیل، در بررسی انواع گیتار و کاربرد آن‌ها، گیتار بیس را باید یکی از سازهای کلیدی در اجرای گروهی دانست.

این ساز نیز مانند تقسیم‌بندی اصلی گیتار، هم در مدل‌های الکتریک و هم در مدل‌های آکوستیک تولید می‌شود، هرچند نوع الکتریک آن رایج‌تر است. (اگر دوست دارید دقیق‌تر با گیتار بیس و تفاوت‌هایش با دیگر انواع گیتار آشنا شوید، می‌توانید مقالهٔ سبک نوازندگی گیتار بیس یا تفاوت‌های گیتار الکتریک و گیتار بیس را نیز مطالعه فرمایید.)

جمع‌بندی و بررسی انتخاب مناسب برای شما

انواع گیتاری که در این مقاله بررسی کردیم، هرکدام ویژگی‌ها، صدادهی و کاربرد خاص خود را دارند. برای انتخاب ساز، مهم است بدانید هر گروه از این سازها معمولاً برای چه هدف یا سلیقه‌ای مناسب‌تر هستند.

به‌طور کلی، گیتارهای آکوستیک سیم نایلونی مانند گیتار کلاسیک معمولاً برای افرادی مناسب‌ترند که می‌خواهند شروع راحت‌تری در یادگیری این ساز داشته باشند. سیم‌های نایلونی نرم‌تر هستند و کنترل آن‌ها برای هنرجویان تازه‌کار ساده‌تر است. از طرف دیگر، شیوهٔ آموزش و جزئیات تکنیکی در نوازندگی گیتار کلاسیک نیز به گونه‌ای است که می‌تواند درک عمیق‌تر و دقیق‌تری از اصول نوازندگی گیتار به هنرجو بدهد. در مقابل، گیتارهای آکوستیک سیم فلزی با صدای شفاف‌تر و پرطنین‌تر، گزینهٔ محبوبی برای اجرای موسیقی پاپ، فولک و همراهی با آواز به شمار می‌آیند.

از سوی دیگر، گیتارهای الکتریک به دلیل تنوع صدا و امکان استفاده از افکت‌های مختلف، بیشتر برای سبک‌هایی مانند راک، بلوز، جَز و متال مورد استفاده قرار می‌گیرند. در میان انواع گیتار، این گروه معمولاً انتخاب کسانی هستند که به صدای تقویت‌شده و امکانات گسترده در شکل‌دهی به صدا علاقه دارند.

در کنار این‌ها، گیتار بیس نیز ساز مهمی در بسیاری از گروه‌های موسیقی است. این ساز با صدای بم و عمیق خود، پایهٔ ریتم و هارمونی قطعات را شکل می‌دهد و نقش مهمی در ایجاد ساختار موسیقایی دارد. اگر به صداهای بم‌تر علاقه دارید و دوست دارید در شکل‌گیری ریتم و فضای کلی قطعه نقش داشته باشید، بیس می‌تواند گزینه جذابی در میان انواع مختلف گیتار باشد.

با این حال، در میان همهٔ این توضیحات درباره تفاوت گیتارها، شاید مهم‌ترین معیار برای انتخاب ساز مناسب، علاقهٔ شخصی و سبک موسیقی محبوب شما باشد. هرچه ساز انتخابی شما به سلیقهٔ موسیقایی‌تان نزدیک‌تر باشد، انگیزه و لذت شما از یادگیری نیز بیشتر خواهد شد.

اگر دوست دارید پیش از انتخاب نهایی، با انواع سبک‌های گیتار و مسیرهای مختلف نوازندگی این ساز آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقالهٔ راهنمای انتخاب سبک در آموزش گیتار را نیز مطالعه کنید. آشنایی با سبک‌های مختلف می‌تواند دید روشن‌تری برای تصمیم‌گیری، در اختیار شما قرار دهد.

همچنین اگر بنا دارید که یادگیری گیتار را به‌شکلی راحت، اصولی، منظم و لذت‌بخش آغاز کنید، می‌توانید سری هم به سایت خنیاگر بزنید و با دوره‌های آموزشی آن برای یادگیری سبک‌های مختلف گیتار آشنا شوید. این دوره‌ها به شما کمک می‌کنند تا با توجه به علاقه و هدف خود، مسیر مناسب‌تری را در دنیای گیتارنوازی در پیش بگیرید.