این مطلب رو به اشتراک بذار
راهنمای ساده انتخاب آهنگ مناسب برای آواز
مهدیس پورجهان
حتماً برای تو هم پیش اومده که وسط گوش دادن به یه آهنگ، یهدفعه با خودت بگی: «کاش میتونستم خودمم اینو بخونم.» تازه این حس معمولاً فقط برای یکی-دو تا آهنگ نیست؛ هر چند وقت یهبار با شنیدن یه اجرای قشنگ، یه تحریر هیجانانگیز، یه اوج تمیز یا حتی یه قطعهٔ تکنیکی و حرفهای، دوباره همین حس سراغ آدم میاد.
حتی اگه کلاس آواز بری هم، جدا از تمرینهایی که استاد قدمبهقدم بهت میده، گاهی دلت میخواد سراغ آهنگهایی بری که واقعاً دوستشون داری. اما همینجا یه سؤال مهم پیش میاد: از کجا بفهمیم آهنگی که دوست داریم، واقعاً مناسب صدامون هست یا نه؟
انتخاب آهنگ مناسب برای آواز فقط به این نیست که اون قطعه حس خوبی بهمون بده یا بتونیم چند قسمت ازش رو دربیاریم. گاهی یه آهنگ خیلی قشنگه و حسابی وسوسهمون میکنه، اما فعلاً با محدودهٔ صدا، نفسگیری، یا سطح الانِ ما جور درنمیاد.
توی این مقاله، با چند معیار ساده و کاربردی یاد میگیری چطور قبل از تمرین جدی یه آهنگ، بفهمی توی اون لحظه به صدات میخوره یا بهتره فعلاً بذاریش برای بعد.
۱. ببین بالا و پایینهای آهنگ به صدات فشار میآرن یا نه
برای تشخیص مناسب بودن یه آهنگ لازم نیست از همون اول محدودهٔ نتهاش رو دقیق پیدا کنی و با محدودهٔ صدای خودت مقایسهشون کنی. این کار برای خیلی از هنرجوها هم زمانبره، هم گیجکننده. برای شروع، کافیه آهنگ رو بخونی و ببینی قسمتهای خیلی بالا یا خیلی پایینش چقدر از صدای راحتت دور میشن.
محدودهٔ راحت صدا یعنی جاهایی از صدا که میتونی بدون فشار، بدون دردسر و با کنترل بخونی. اگه یه آهنگ مدام تو رو به جایی ببره که برای رسیدن بهش باید صدات رو هل بدی، داد بزنی، گلوت رو سفت کنی، یا برعکس، صدات رو با زور پایین بکشی، احتمالاً اون آهنگ فعلاً در محدودهٔ راحت صدای تو نیست.
برای فهمیدنش، آهنگ رو پخش کن و یهبار با صدای معمولی خودت همراهش بخون؛ نه با تقلید از خواننده یا ادا درآوردن. بعد فقط به بالا و پایینهای آهنگ دقت کن:
- وقتی آهنگ بالا میره، آیا برای رسیدن به نتها گلوت سفت میشه، میسوزه یا درد میگیره؟
- برای اوجها ناخودآگاه صدات رو هل میدی یا زیادی بلندش میکنی؟
- وقتی آهنگ خیلی پایین میآد، صدات گم، خفه یا بیجان میشه؟
- حس میکنی بعضی قسمتها رو فقط با زور میتونی رد کنی، نه با صدای راحت خودت؟
اگه جواب چندتاش «آره» بود، احتمالاً بالا و پایینهای آهنگ فعلاً زیادی از محدودهٔ راحت صدای تو دورن. در این حالت یا باید آهنگ رو توی گام مناسبتری بخونی — یعنی کل آهنگ رو کمی بالاتر یا پایینتر ببری تا راحتتر روی صدات بشینه — یا فعلاً بذاریش برای وقتی که صدات آمادهتر شده.
۲. ببین آهنگ چقدر روی نتهای دشوار مکث میکنه
گاهی یه آهنگ یکیدو جای سخت داره؛ مثلاً یهبار به یه نت بالا میرسه و سریع برمیگرده. این لزوماً بد نیست. شاید همون بخش، با کمی تمرین یا کمک استاد، قابلمدیریت باشه.
اما بعضی آهنگها فرق دارن. مشکلشون فقط این نیست که یکجا بالا یا پایین میرن؛ مشکل اینه که مدام دور همون قسمتهای دشوار صدا میچرخن. یعنی هربار که به ترجیعبند یا بخش اصلی آهنگ میرسی، دوباره باید بری سراغ همون نتهایی که برای صدات لبمرزیان.
به این موضوع میگن تسیتورا؛ یعنی محدودهای که بیشترِ ملودی توی اون میچرخه. سادهترش اینه: آهنگ بیشتر وقتش کجای صدای تو میگذره؟ توی قسمت راحت صدات، یا نزدیک جاهایی که سختتر کنترلشون میکنی؟
اینجا فرق «یه نت سخت» با «ماندن دور نتهای سخت» مهمه. ممکنه بتونی یه نت دشوار رو یهبار دربیاری، اما اگه ترجیعبند هر بار همون حوالی بچرخه، صدات کمکم خسته میشه، کیفیتش میریزه یا ناخودآگاه فشاریتر میخونی.
برای تشخیصش، ترجیعبند یا بخش اصلی آهنگ رو سه بار پشت سر هم بخون. بعد به بار سوم دقت کن:
- هنوز صدات مثل بار اول راحت و قابلکنترله؟
- کیفیت صدات افت کرده؟
- برای رسیدن به همون نتها مجبوری بیشتر فشار بیاری؟
- آخرش حس میکنی گلوت خسته شده یا صدات گرفته؟
اگه کیفیتت افت کرد، احتمالاً تسیتورای آهنگ فعلاً برای صدای تو بالاست؛ یعنی آهنگ زیادی دور قسمتهای سخت صدات میچرخه. توی این حالت، شاید بتونی تیکههایی از آهنگ رو جداگونه بخونی، اما برای تمرین کامل یا اجرای راحت، هنوز انتخاب ایدهآلی نیست.
۳. ببین نفسگیری آهنگ با توان الانِت جور درمیاد یا نه
گاهی مشکلِ یه آهنگ نتهای بالا و پایینش نیست؛ مشکل اینه که جملههاش برای تو زیادی بلندن. یعنی خواننده بدون کم آوردن نفس، بخشهای زیادی از شعر رو پشتسرهم میخونه، اما تو موقع خوندن همون آهنگ، وسط جمله نفست تموم میشه، هول میشی و آخرش مجبور میشی با زور تمومش کنی.
توی آواز، نفس یه عامل فرعی نیست؛ نفس کمک میکنه صدا راحتتر، روانتر و قابلکنترلتر بیرون بیاد. وقتی نفس کم میاری، معمولاً یکی از این اتفاقها میافته: آخر جمله رو میخوری، کلمهها نامفهوم میشن، صدات میلرزه، یا برای نگه داشتنش گلوت رو سفت میکنی.
برای همین، موقع انتخاب آهنگ مناسب برای آواز، فقط نپرس: «نتهاش رو میتونم بخونم؟»
یه سؤال مهمتر هم هست: «میتونم جملههاش رو بدون کم آوردن نفس تموم کنم؟»
برای امتحان آهنگ از این نظر، یه بخش از آهنگ رو انتخاب کن که جملههای بلندتری داره. حالا همون بخش رو یهبار با صدای معمولی خودت بخون.
بعد چک کن ببین:
- وسط جملهها مجبور میشی بیجا نفس بگیری؟
- آخر جملهها صدات ضعیف، لرزون یا فشاری میشه؟
- بعضی کلمهها رو تند و نامفهوم رد میکنی تا به آخر جمله برسی؟
- بعد از خوندن اون بخش، واقعاً حس میکنی نفس کم آوردی؟
اگه جواب چندتاش «آره» هست، احتمالاً نفسگیری آهنگ فعلاً برای سطح الانِت سنگینه. این یعنی شاید آهنگ از نظر نتها شدنی باشه، اما از نظر جملهبندی و کنترل نفس هنوز انتخاب راحتی نیست.
۴. ببین آهنگ ازت چه تکنیکهایی میخواد
بعضی آهنگها ممکنه در ظاهر خیلی سخت به نظر نرسن؛ نه خیلی بالا و پایین برن و دور و بر نتهای سخت بچرخن و نه جملههای خیلی طولانی داشته باشن. اما وقتی میخوای بخونیشون، میبینی پر از جزئیاتیان که اجرای تمیزشون کار سادهای نیست.
مثلاً ممکنه آهنگ تحریرهای سریع داشته باشه؛ یعنی صدا باید بین چند نت، تند و روان حرکت کنه. یا ممکنه پرشهای ناگهانی داشته باشه؛ یعنی ملودی یهدفعه از یه جای صدا بپره به جای دورتر. گاهی هم آهنگ پر از کششهای طولانیه؛ یعنی باید یه نت یا یه هجا رو چند لحظه نگه داری، بدون اینکه صدا ناخودآگاه بلرزه یا از کنترل خارج بشه.
اینجا مسئله فقط این نیست که به نتهای آهنگ میرسی یا نفسش رو کم نمیاری؛ مسئله اینه که آیا تکنیکهایی که آهنگ لازم داره، با سطح الانِت جور درمیاد یا نه.
برای همین، موقع انتخاب آهنگ مناسب برای آواز، فقط به این فکر نکن که ملودی کلی آهنگ رو میتونی بخونی. باید مطمئن بشی که صدای الانِت هم از پس جزئیاتش برمیاد.
برای امتحانش، چند بخش کوتاه از آهنگ رو انتخاب کن که به نظرت سختترن؛ مثلاً جاهایی که تحریر داره، سریع خونده میشه، یا ملودی یهدفعه میپره جای دیگه. حالا همون بخشها رو کمی آهستهتر از نسخهٔ اصلی بخون.
بعد به این موارد توجه کن:
- تحریرها یا ویبرهها رو میتونی تمیز و جدا اجرا کنی، یا همهچیز قاطی و نامشخص میشه؟
- از پس پرشهای ملودی برمیای، یا صدات وسط راه گم میشه؟
- نتهای کشیده رو میتونی نگه داری، بدون اینکه صدات بلرزه یا بهش فشار بیاد؟
اگه حتی با سرعت کمتر هم اون بخشها نامعلوم، فشاری یا شلخته درمیان، احتمالاً آهنگ از نظر تکنیکی فعلاً برات سنگینه. این یعنی شاید بخشهای سادهترش رو بتونی بخونی، اما برای اجرای کامل و تمیز، هنوز باید روی مهارتهات کار کنی.
۵. ببین حالوهوای آهنگ با صدای تو جور درمیاد یا نه
گاهی یه آهنگ از نظر نتها، نفسگیری و حتی تکنیک، خیلی هم دور از دسترس نیست؛ اما وقتی میخونیش، حس میکنی روی صدات نمیشینه. انگار برای خوب درآوردنش باید صدات رو شبیه یه نفر دیگه کنی؛ مثلاً زیادی کلفتتر، نازکتر، خشنتر، لطیفتر یا نمایشیتر از حالت طبیعی خودت.
اینجا مسئله فقط سختی آهنگ نیست؛ مسئله حالوهوای اجرا و جنس صدای لازمه. بعضی آهنگها با صدای پرقدرت و حجیم بهتر میشینن، بعضیها با صدای نرم و خلوت، بعضیها با صدای شفاف و روشن، بعضیها با صدای بمتر و گرمتر.
البته این به این معنی نیست که هر آهنگی رو دقیقاً با همون رنگ و حالت خوانندهٔ اصلی بخونی. اتفاقاً یکی از دامهای رایج همین تقلید در خوانندگیه؛ چون نسخهٔ اصلی رو دوست داریم، ناخودآگاه سعی میکنیم همون رنگ صدا، همون بغض، همون خش یا همون اوجها رو کپی کنیم. اما انتخاب آهنگ مناسب برای خوانندگی یعنی آهنگی رو پیدا کنی که با صدای خودت هم تأثیرگذار باشه، نه فقط با صدای خوانندهٔ اصلی.
برای امتحانش، یهبار آهنگ مد نظرت رو بخون؛ بعد چک کن ببین:
- برای درآوردن آهنگ، صدات را زیادی کلفت یا نازک میکنی؟
- مجبور میشی به صدات خش، بغض یا فشار اضافه کنی تا شبیه نسخهٔ اصلی بشه؟
- وقتی آهنگ رو با ویژگیهای صوتی خودت میخونی هم هنوز حس و معنی آهنگ خوب منتقل میشه؟
- حس میکنی آهنگ فقط وقتی خوب درمیاد که ادای خوانندهٔ اصلی رو درمیاری؟
اگه حس میکنی آهنگ فقط با تقلید جواب میده و با صدای طبیعی خودت بیجان، عجیب یا زورکی میشه، احتمالاً فعلاً انتخاب مناسبی برای تو نیست. شاید بعداً با شناخت بهتر صدات و کار روی بیان و رنگ صوتی بتونی سراغش بری؛ اما برای تمرین الان، بهتره آهنگی انتخاب کنی که با صدای خودت هم جون داشته باشه.
۶. ببین بعد از خوندن آهنگ، صدات چه وضعیتی داره
گاهی موقع خوندن یه آهنگ حس میکنی بد پیش نرفته؛ نتها رو کموبیش درآوردی، جملهها رو هم تا آخر رسوندی و از پس بخشهای سخت هم یهجوری براومدی. اما معیار مهم فقط این نیست که «حین خوندن چه اتفاقی افتاد»؛ باید ببینی بعد از خوندن هم صدات چه حالی داره.
آهنگ مناسب برای تو نباید بعد از یکی-دو بار خوندن، صدات رو از کار بندازه. اگه با وجود رعایت اصول پایهٔ صداسازی و نکات مراقبتی، بعد از خوندن آهنگ گلوت میسوزه، صدات گرفته میشه، حرف زدنت سختتر میشه یا حس میکنی صدات برای ادامه دادن مثل قبل همراهی نمیکنه، احتمالاً آهنگ فعلاً برای صدای تو امن و راحت نیست.
برای امتحانش، بعد از اینکه آهنگ رو یه بار کامل و با رعایت همین اصول خوندی، یکی-دو دقیقه سکوت کن.
بعد این چند تا نشونه رو چک کن:
- گلوت میسوزه، خشک شده یا حس فشار داره؟
- صدات گرفته، خشدار یا کمجان شده؟
- حرف زدن معمولی برات سختتر از قبل شده؟
- حس میکنی اگه بخوای یه آهنگ دیگه اجرا کنی، صدات دیگه همراهی نمیکنه؟
اگه با وجود گرم کردن، کنترل صدا و فشار نیاوردن به گلو، جواب چندتاش «آره»ست، بهتره این آهنگ رو فعلاً برای تمرین و تکرار انتخاب نکنی. شاید بتونی گاهی بخشهایی ازش رو امتحان کنی، اما اگه هر بار بعد از خوندنش صدات خسته و گرفته میشه، یعنی آهنگ از توان فعلی صدات جلوتره.
اگه آهنگی الان مناسب صدات نیست، برای همیشه کنار نمیره
اگه با چند تا از معیارهای بالا فهمیدی آهنگی فعلاً برای صدات سنگینه، قرار نیست نتیجه بگیری «پس من نمیتونم این آهنگ رو بخونم». نتیجهی درستتر اینه: هنوز وقتش نرسیده.
تو قرار نیست تا آخر عمر فقط آهنگهای ساده بخونی. اصلاً بخشی از لذت آواز همینجاست که کمکم بتونی سراغ آهنگهایی بری که زمانی برات سخت، دور یا حتی غیرممکن به نظر میرسیدن. اما هر آهنگی زمان خودش رو داره.
اگه خیلی زود سراغ آهنگی بری که از صدای الانِت جلوتره، ممکنه به جای رشد کردن، صدات رو به فشار عادت بدی و ذهنت رو به ناامیدی. اونوقت هر بار که نمیتونی آهنگی رو خوب دربیاری، به جای اینکه بگی «شاید هنوز وقتش نرسیده»، با خودت فکر میکنی «من نمیتونم بخونمش». درحالیکه خیلی وقتها مشکل از تو نیست؛ فقط آهنگ برای این مرحله از مسیرت زیادی سنگینه.
انتخاب آهنگ مناسب برای آواز یعنی آهنگی رو انتخاب کنی که هم دوستش داشته باشی، هم صدای الانِت بتونه باهاش سالم و قابلکنترل همراه بشه. آهنگ خوب برای تمرین، قرار نیست همیشه خیلی ساده و بیچالش باشه؛ اما باید طوری باشه که بعد از خوندنش حس کنی یه قدم جلو رفتی، نه اینکه بعدش هم صدات خسته شده باشه، هم حس کنی از شوروشوق افتادی.
پس اگه آهنگی رو دوست داری اما فعلاً به صدات فشار میآره، لازم نیست برای همیشه کنار بذاریش. فقط بذارش توی فهرست «بعداًها». با صدای امروزت مهربون باش، تا صدای فردات فرصت رشد کردن داشته باشه.
این مطلب رو به اشتراک بذار