این مطلب رو به اشتراک بذار
دورههای مکمل آموزش آواز؛ برای بهتر خواندن چه چیزهایی یاد بگیریم؟
مهدیس پورجهان
خیلی وقتها هنرجوهای آواز فکر میکنن برای پیشرفت در خوانندگی، فقط باید بیشتر تمرین کنن. تمرین آواز قطعاً اصل ماجراست؛ اما همهچیز به اون ختم نمیشه. تو وقتی واقعاً بهتر میخونی که با صدات بهتر رفتار کنی، گوش دقیقتری بسازی، ریتم رو بهتر حس کنی، موسیقی رو عمیقتر بفهمی و با ریزهکاریهای سبک مورد علاقهات و دنیای سازها هم بیشتر آشنا بشی.
همین مهارتهای بهظاهر جانبی، کمکم روی کیفیت خوندنت اثر میذارن؛ باعث میشن دقیقتر تمرین کنی، اشتباهاتت رو زودتر بفهمی و دید بازتری نسبت به مسیرت پیدا کنی. وقتی بدونی هر تمرین قراره چه چیزی رو در تو قویتر کنه، ادامه دادن هم آسونتر و دلچسبتر میشه.
در ادامه، چند دورهٔ مکمل آموزش آواز رو معرفی میکنیم و بهت نشون میدیم که هرکدوم دقیقاً در کجای مسیر خوانندگی به کارت میان.
صداسازی؛ پایهایترین دوره مکمل آواز
بین دورههای مکمل آموزش آواز، صداسازی جایگاه ویژهای داره؛ چون بیشتر از اینکه فقط یه مهارت جانبی باشه، پایهٔ سالم و درست خوندنه. اگه بخوای خوانندگی رو در هر سبکی شروع کنی، از راک و رپ و پاپ گرفته تا سنتی و موسیقی نواحی، قبل از هر چیز باید یاد بگیری چطور با صدات درست و آگاهانه رفتار کنی.
صدای خواننده، ساز اصلی اونه. همونطور که نوازنده باید سازش رو بشناسه، کوکش رو بلد باشه و بدونه چطور بدون آسیب ازش صدایی سالم و درست بگیره، خواننده هم باید با امکانات، حساسیتها و محدودیتهای صدای خودش آشنا بشه.
صداسازی بهت کمک میکنه بفهمی صدا چطور تولید میشه، چه ویژگیهایی داره و چطور میتونی اون ویژگیها رو بهتر کنترل کنی. یاد میگیری چطور صدات رو گرم کنی، چطور نفس و بدن رو درگیر خوندن کنی و چطور بدون فشار اضافه، صدایی شفافتر و کنترلشدهتر داشته باشی.
این دوره برای شروع اصولی آواز ضروریه، چون از همون اول مسیر یادگیری رو منظمتر میکنه و جلوی شکلگیری عادتهای غلط رو میگیره. برای هنرجوهایی هم که مدتیه میخونن اما از صداسازی غافل بودن، این دوره میتونه مثل یه بازگشت به پایهها عمل کنه. با کمکش میتونن عادتهای اشتباه رو بشناسن، کیفیت صداشون رو بهتر کنن و با اطمینان بیشتری ادامه بدن.
پس بهعنوان یه هنرجوی خوانندگی، صداسازی رو مرحلهای اختیاری یا گذرا نبین. این دوره هم پایهٔ مسیر آوازه، هم همراه همیشگی تمرینها تا صدایی سالمتر، ماندگارتر و قابلکنترلتر داشته باشی.
الفبای موسیقی؛ زبان مشترک موزیسینها
برای خوندن، لازم نیست از همون اول همهٔ تئوری موسیقی رو بلد باشی. خیلی از خوانندهها مسیرشون رو با گوش، حس و تکرار شروع میکنن و اتفاقاً این بخش از یادگیری هم ارزشمنده. اما اگه بخوای کمکم دقیقتر بخونی و بفهمی پشت ملودیها و تمرینها چه اتفاقی میافته، آشنایی با الفبای موسیقی خیلی به کارت میاد.
یادگیری الفبای موسیقی کمک میکنه با چیزهایی مثل نت، ریتم، کشش، میزان، سکوت، گام و علامتهای موسیقایی آشنا بشی. اینها شاید در نگاه اول کمی خشک یا تئوریک به نظر برسن، اما در عمل کمک میکنن موسیقی رو روشنتر ببینی. وقتی بدونی یه صدا چقدر باید کشیده بشه، یه جمله دقیقاً کجا تموم میشه، یا ضرب اصلی کجاست، تمرین آواز هم از حالت حدس و تقلید فاصله میگیره.
برای هنرجوی آواز، این شناخت فقط حکم یه دانش اضافه رو نداره. وقتی زبان پایهٔ موسیقی رو بلد باشی، راحتتر با مدرس ارتباط میگیری، تمرینها رو دقیقتر دنبال میکنی و اگر جایی از قطعه سختتره، بهتر میفهمی مشکل از کجاست؛ از ریتم، از کشش نتها، از جابهجایی ملودی یا از ناآشنایی با ساختار قطعه.
الفبای موسیقی قرار نیست لذت خوندن رو تبدیل به درسهای خشک و سنگین کنه. برعکس، اگه درست و ساده یادش بگیری، مسیر رو قابلفهمتر میکنه. انگار چراغی روشن میشه که کمک میکنه بدونی روی چه چیزی کار میکنی، قطعهها رو بهتر بفهمی و تمرینها رو آگاهانهتر پیش ببری.
پس اگه میخوای کنار تمرین خوانندگی، موسیقی رو فقط حفظ نکنی و واقعاً بفهمی، الفبای موسیقی یکی از بهترین نقطههای شروعه؛ دورهای که پایهٔ فهم موسیقی رو میسازه و به بقیهٔ مهارتهای این مسیر معنا میده.
تربیت گوش موسیقایی؛ دقیقتر شنیدن، آگاهانهتر خواندن
برای هنرجوی آواز، گوش یکی از اصلیترین ابزارهای یادگیریه. تو با گوشت مسیر ملودی رو دنبال میکنی، کوک بودنت رو میسنجی، ریتم رو نگه میداری و میفهمی صدات چقدر با موسیقی همراه شده. برای همین، هرچقدر شنیدنت دقیقتر بشه، تمرین خوانندگی هم آگاهانهتر پیش میره.
تربیت گوش موسیقایی کمک میکنه صداها رو فقط نشنوی، بلکه دقیقتر تشخیصشون بدی. کمکم تفاوت زیر و بمی صداها، فاصلهها، الگوهای ریتمیک، حرکت ملودی و حالوهوای کلی یه فضای موسیقایی برات روشنتر میشه. اینطوری گوشت موقع تمرین فقط همراهت نیست؛ راهنماییات هم میکنه.
مثلاً زودتر میفهمی کجا از نت خارج شدی، کجا ریتم رو از دست دادی، کجا باید به همراهی ساز دقیقتر گوش بدی یا کدوم بخش از یه جملهٔ آوازی هنوز درست ننشسته. همین تشخیصهای کوچیک، در طول زمان کیفیت خوندنت رو خیلی تغییر میدن.
تربیت گوش با الفبای موسیقی هم ارتباط نزدیکی داره. الفبای موسیقی بهت کمک میکنه زبان و نشانههای موسیقی رو بشناسی؛ تربیت گوش کمک میکنه همون مفاهیم رو در صداها بشنوی و تشخیص بدی. مثلاً فقط ندونی فاصله یعنی چی، بلکه کمکم تفاوت فاصلهها رو با گوش حس کنی؛ فقط ندونی ریتم چیه، بلکه وقتی میشنوی، الگوی ریتم رو بهتر دنبال کنی.
پس اگر میخوای تمرین آوازت دقیقتر و کمحدستر بشه، تربیت گوش موسیقایی یکی از مهمترین دورههای مکمل آموزش آوازه؛ دورهای که کمک میکنه شنیدن، از یه کار ناخودآگاه به یه مهارت قابل تمرین تبدیل بشه.
سلفژ؛ تمرین دقت صدا
سلفژ از اون دورههاییه که اسمش زیاد شنیده میشه، اما خیلی وقتها فرقش با آواز روشن نیست. ساده اگر بگیم، در آواز با اجرای یه قطعه، روی بیان، حس، سبک، تکنیک و زیبایی صدا کار میکنی؛ اما در سلفژ، خودِ دقت صدا تمرین داده میشه. یعنی یاد میگیری نتها، فاصلهها، کششها و ریتمها رو با صدات درستتر اجرا کنی.
ممکنه از نظر تئوری بدونی یه نت باید بالاتر خونده بشه، یا با گوش بفهمی یه فاصله چطور صدا میده؛ اما وقتی نوبت به اجرای همون فاصله با صدای خودت میرسه، چالش تازهای شروع میشه. باید صدا رو پیدا کنی، روی همون نت نگهش داری، کشش رو درست اجرا کنی، ریتم رو از دست ندی و جمله رو منظم جلو ببری. سلفژ دقیقاً همین مهارتهای پایه رو جدا از پیچیدگیهای اجرای یه قطعه تمرین میده.
برای هنرجوی آواز، این خیلی کاربردیه؛ چون صدای انسان مثل پیانو یا گیتار، دکمه و پردهٔ مشخص نداره. خواننده باید جای صداها رو با گوش، حافظه و کنترل صدا پیدا کنه. سلفژ کمک میکنه وقتی ملودی بالا میره، صدات دقیقتر همراهش حرکت کنه؛ وقتی ریتم تغییر میکنه، از ضرب جا نمونی؛ و وقتی با تمرین یا قطعهای تازه روبهرو میشی، فقط منتظر نمونی یکی برات بخونه تا ازش تقلید کنی.
به همین خاطر، سلفژ ادامهٔ طبیعی الفبای موسیقی و تربیت گوشه. الفبا کمک میکنه زبان موسیقی رو بشناسی، تربیت گوش کمک میکنه اون زبان رو دقیقتر بشنوی، و سلفژ کمک میکنه صدات رو برای پاسخ دادن به اون زبان تربیت کنی.
پس اگه آواز، اجرای موسیقی با صدای توئه، سلفژ تمرینِ دقیقتر کردن ابزار همون اجراست؛ دورهای که کمک میکنه بین چیزی که میفهمی، چیزی که میشنوی و چیزی که واقعاً میخونی، فاصلهٔ کمتری بمونه.
ردیف و دستگاهشناسی؛ برای هنرجوهای آواز ایرانی
اگر مسیرت آواز ایرانیه، آشنایی با ردیف و دستگاههای موسیقی ایرانی بخش مهمی از یادگیریته. آواز ایرانی فقط صدای خوش، شعر خوب یا تحریرهای زیبا نیست؛ یه زبان موسیقایی کامل پشتشه. برای اینکه این زبان رو بهتر بفهمی، باید کمکم یاد بگیری که هر دستگاه چه فضایی داره و ردیف چطور به خواننده کمک میکنه این زبان رو عمیقتر و دقیقتر یاد بگیره.
دستگاه رو میشه مثل یه فضای موسیقایی دید. هر دستگاه، مثل شور، ماهور، همایون یا سهگاه، حالوهوا، رنگ صوتی، نتهای مهم و مسیرهای ملودیک خودش رو داره. وقتی دستگاهها رو میشناسی، بهتر میفهمی چرا یه آواز بهت حس آشنایی، صمیمیت یا حتی نشاط میده، یکی رسمیتر و جدیتر به گوش میرسه، و یکی حالوهوایی محزونتر یا تأملبرانگیزتر پیدا میکنه. این شناخت کمک میکنه موقع شنیدن یا خواندن آواز ایرانی، فقط با حس کلی جلو نری؛ بلکه واقعاً بفهمی که داری در چه فضای موسیقاییای حرکت میکنی.
ردیف رو هم میشه مثل کتاب دستور زبان و متنهای نمونهٔ موسیقی ایرانی دید. همانطور که برای خوب حرف زدن در یک زبان، فقط دانستن معنی کلمهها کافی نیست و باید جملههای درست، لحن، ترتیب و کاربردشان رو هم بشناسی، ردیف هم بهت نشون میده جملههای موسیقی ایرانی چطور ساخته میشن، چطور کنار هم قرار میگیرن، چطور اوج میگیرن، چطور فرود میآن و تحریرها چطور در دل این جملهها معنا پیدا میکنن.
به زبان سادهتر، دستگاهشناسی کمک میکنه بفهمی در چه فضای موسیقاییای قرار داری؛ ردیف کمک میکنه زبان حرف زدن در همون فضا رو بهتر یاد بگیری. یکی گوش و ذهن تو رو با حالوهوای موسیقی ایرانی آشنا میکنه، دیگری به خوندنت جملهبندی، مسیر و ریشه میده.
برای همین، اگه آواز ایرانی رو جدی دنبال میکنی، شرح ردیف و شناخت دستگاههای موسیقی ایرانی از مهمترین دورههای مکمل آموزش آواز برای تو هستن. این دو کمک میکنن آواز ایرانی برات از چند اسم، تحریر و اجراهای شنیدنی، تبدیل بشه به زبانی قابلفهم؛ زبانی که میتونی با کمکش بهتر بشنوی، بهتر تمرین کنی و آگاهانهتر با صدای خودت بیانش کنی.
یادگیری ساز؛ راهی برای عمیقتر فهمیدن موسیقی
برای پیشرفت در خوانندگی، لازم نیست حتماً نوازندهٔ حرفهای باشی؛ اما آشنایی با یه ساز، حتی در حد پایه، میتونه فهمت از موسیقی رو خیلی عمیقتر کنه. خواننده معمولاً موسیقی رو از مسیر صداش تجربه میکنه، اما وقتی ساز میزنی، ملودی، ریتم، فاصلهها و ساختار قطعه رو به شکل ملموستری میبینی و میشنوی. این تجربه کمک میکنه رابطهات با موسیقی فقط شنیداری و آوازی نباشه و شکل گستردهتری به خودش بگیره.
در انتخاب ساز، علاقهٔ شخصی خیلی مهمه. سازی که دوستش داری، بیشتر احتمال داره به بخشی از زندگی و تمرینت تبدیل بشه. برای هر موزیسینی بهترین ساز، سازیه که بتونه همراهش بمونه و اون رو به تمرین، شنیدن و کشف بیشتر دعوت کنه.
با این حال، بعضی سازها برای بعضی مسیرهای آوازی کمک روشنتری میکنن. اگه هنرجوی آواز ایرانی هستی، تار و سهتار انتخابهای بسیار مفیدیان. این سازها با زبان موسیقی دستگاهی پیوند نزدیکی دارن و پردهبندیشون کمک میکنه نسبت صداها، حرکت ملودی، رفتن به سمت اوج و برگشتن به فرود رو بهتر درک کنی.
برای خوانندگی پاپ، راک یا کلاسیک هم پیانو و گیتار معمولاً همراههای کاربردیتری هستن. پیانو بهخاطر چیدمان روشن و منظم نتها، درک گامها، فاصلهها و هارمونی رو سادهتر میکنه. گیتار هم بهخاطر نقش پررنگش در پاپ و راک، به خواننده کمک میکنه با آکوردها، ریتمها، ساختار قطعه و فضای اجرای زنده ارتباط نزدیکتری پیدا کنه.
در نهایت، یادگیری ساز برای خواننده یعنی داشتن یه ابزار برای فهم بهتر موسیقی. سازی که انتخاب میکنی قرار نیست مسیرت رو سختتر کنه یا تو رو از آواز دور کنه؛ برعکس، کمک میکنه آگاهانهتر بشنوی، دقیقتر تمرین کنی و موقع خوندن، رابطهٔ روشنتری با ملودی، ریتم، دستگاه یا هارمونی داشته باشی.
حالا از کدوم دوره شروع کنیم؟
لازم نیست همهٔ دورههای مکمل آموزش آواز رو همزمان شروع کنی. حتی قرار نیست فکر کنی بدون گذروندن همهٔ این دورهها نمیتونی خواننده بشی. بهجز صداسازی که برای شروع اصولی و مراقبت از صدا ضروریه، بقیهٔ دورهها بیشتر کمک میکنن مسیرت روشنتر، آگاهانهتر و کاملتر پیش بره. پس بهتره با توجه به مسیر، نیاز و سطح خودت انتخاب کنی.
- اگه تازه میخوای خوانندگی رو شروع کنی، صداسازی میتونه اولین و ضروریترین قدم باشه؛ چون کمک میکنه از همون اول با صدات سالمتر و آگاهانهتر رفتار کنی.
- اگه مفاهیم پایهٔ موسیقی برات مبهمه، الفبای موسیقی همراه خوبیه.
- اگه موقع تمرین دقیق نمیفهمی کجا از نت یا ریتم خارج میشی، تربیت گوش میتونه خیلی کمککننده باشه.
- اگه میخوای نت، ریتم و ملودی رو با صدات دقیقتر اجرا کنی و کمتر وابسته به تقلید باشی، سلفژ انتخاب مهمیه.
- اگه هنرجوی آواز ایرانی هستی، شناخت دستگاهها و ردیف میتونن مسیرت رو عمیقتر و ریشهدارتر کنن.
- اگه میخوای موسیقی رو عملیتر و گستردهتر بفهمی، یادگیری یه ساز میتونه همراه خیلی خوبی برای خوانندگی باشه.
مهم اینه که این دورهها رو مثل چند کار پراکنده نبینی. هرکدومشون بخشی از مسیر خواننده شدن رو روشنتر میکنن: یکی به صدات پایه میده، یکی فهم موسیقی رو بیشتر میکنه، یکی شنیدنت رو دقیقتر میکنه، یکی دقت اجرات رو بالا میبره و یکی رابطهات با سبک و ساز رو عمیقتر میکنه. وقتی این مهارتها کمکم کنار هم قرار میگیرن، آواز خوندن دیگه فقط تکرار تمرینها نیست؛ تبدیل میشه به مسیری آگاهانهتر، پختهتر و لذتبخشتر.
این مطلب رو به اشتراک بذار