راه و چاه یادگیری پیانو | راهنمای جامع شروع یادگیری پیانو (سال ۱۴۰۵)

راه‌بلدهای خنیاگر
۱۷ آبان ۱۴۰۵
راه و چاه یادگیری پیانو | راهنمای جامع شروع یادگیری پیانو (سال ۱۴۰۵)

اگر به تازگی داری فکر می‌کنی که یادگیری پیانو را شروع کنی، حتماً سوالات و ابهاماتی برایت پیش آمده. سوالاتی مثل:

«آیا در سن من اصلاً می‌شود پیانو یاد گرفت؟ نباید از کودکی شروع می‌کردم؟»

«همین آموزشگاه نزدیک خانه را بروم یا جای دیگر؟ هزینه‌اش چقدر است؟»

«وقت ندارم روزی چند ساعت تمرین کنم. آیا اصلاً شروع کردن با این وقت کم فایده‌ای دارد؟»

«پیانو ساز گرانی‌ست. چه مدلی بخرم که قیمت مناسبی داشته باشد و تا چند سال کار کند؟»

«یک ارگ یا کیبورد از قدیم در خانه هست. می‌توانم با همین شروع کنم؟»

در ادامه به پاسخ تمام این سوال‌ها می‌رسی و با آگاهی کامل می‌توانی مسیر متناسب با خودت را انتخاب کنی.

احیاناً اگر هنوز مطمئن نیستی که پیانو ساز متناسب شماست، می‌توانی با بررسی این موارد ابتدا مطمئن شوی که ساز درستی برای خودت انتخاب کرده‌ای.

نگرانی‌های شخصی

آیا پیانو به طور کلی ساز سختی برای یادگیری‌ست؟

شاید این پاسخ در ابتدا کلیشه‌ای به نظر برسد؛ اما حقیقت این است که هیچ سازی تماماً ساده یا تماماً سخت نیست. مسیر یادگیری هر سازی مانند یک جاده است که گاهی صاف و خلوت و پرسرعت و گاهی باریک و خاکی و کند است.

مثلاً در ابتدای راه نوازندگی پیانو، به سادگی و فقط با فشردن کلیدها می‌توانی یک صدای صحیح و گوش‌نواز ایجاد کنی. بدون زحمت. اما همین کار در سازهایی مثل کمانچه یا ویولن یا نی اتفاقاً بسیار مشکل است و هفته‌ها یا شاید ماه‌های اول یادگیری آن سازها برای هنرجویان‌شان بسیار دشوار و کند می‌گذرد.

اما طبیعتاً هرچه جلوتر می‌روی و باید با هماهنگی دو دست قطعات پیچیده‌تری بنوازی، نیاز به تمرکز و هماهنگی و تسلط بالاتری پیدا می‌کنی و با چالش‌های جدیدی روبرو می‌شوی.

حتی هدف و نیت‌ات از یادگیری هم می‌تواند میزان دشواری یا سادگی مسیر را مشخص کند. اگر بخواهی چند آهنگ نسبتاً ساده یاد بگیری تا برای دل خودت بنوازی و لذت ببری، احتمالاً ساده‌تر و با چالش‌های کمتر به هدف قلبی‌ات می‌رسی.

یادگیری پیانو نه کاملاً ساده و بدون زحمت است و نه تماماً سخت و پیچیده که فقط از عهده عده‌ای نابغه بربیاید.

نمودار سختی یادگیری پیانو در کنار چند ساز دیگر

آیا در سن من امکان یادگیری پیانو وجود دارد؟

باور غالب و البته نادرست دربارهٔ یادگیری موسیقی و البته مهارت‌های دیگر (مثل ورزش) این است که حتماً باید همه‌چیز را از کودکی و سنین کمتر از ده سال شروع کرد. ریشهٔ این باور هم این است که هرکسی هر مهارتی یاد می‌گیرد حتماً باید در آن به بالاترین سطوح برسد (مثلاً مدال المپیک بگیرد یا تبدیل به یک نوازندهٔ حرفه‌ای شود). یادگیری یک مهارت در سطوح ساده‌تر و برای لذت شخصی اساساً به رسمیت شناخته نمی‌شود.

ما اینجا البته چنین اعتقادی نداریم و نظرمان این است که در هر سنی با هدف متناسب می‌شود هر مهارتی را به میزان متناسب یاد گرفت و سن مانع یادگیری مهارت‌ها نیست.

این یک نظر شخصی نیست و پشتوانهٔ علمی دارد. مثلاً این پژوهش سال ۲۰۲۴ روی افراد ۷۰ ساله اثبات می‌کند که حتی این سن به هیچ وجه مانع یادگیری ساز پیانو و مفاهیم موسیقی نیست.

البته این به معنی بی‌اثر بودن سن نیست. بعضی توانایی‌های جسمی و ذهنی واقعاً با افزایش سن تغییر می‌کنند و طبیعتاً روی سرعت یا شیوهٔ یادگیری اثر می‌گذارند. اما بین اینکه هر سنی نیازمند روش آموزشی و تمرینی متناسب است و اینکه سن اساساً باعث شود نتوانی پیانو یاد بگیری زمین تا آسمان فاصله است. اگر بخاطر سن‌ات (چه بیست و چه شصت) قیدِ یادگیری پیانو را زده‌ای، متأسفانه خودت را از لذت عمیقی محروم کرده‌ای.

در نهایت مهم این است که با هدفی واقع‌بینانه و برنامهٔ آموزشی متناسب با توانایی‌ها و شرایط خودت شروع کنی.

کوتاه و بلندی انگشتان تأثیری در یادگیری پیانو دارد؟

نه.

نمی‌دانم استعداد یادگیری پیانو را دارم یا نه.

دربارهٔ استعداد هم مانند سن، باور غالب و رایج، علمی و دقیق نیست. استعداد (به معنای ظرفیت یا پتانسیل داشتن) مجموعه‌ای از عوامل مختلف است. از ژنتیک گرفته تا محیط زندگی، اعضای خانواده، جغرافیا، آب و هوا و حتی نوع تغذیه. این مجموعه عوامل در کنار هم می‌توانند یک بستر شخصی حاصل‌خیز برای یادگیری سریع‌تر یک مهارت در یک نفر ایجاد کنند. مثلاً شخصی که در خانه‌ای بزرگ شده که همیشه صدای موسیقی کلاسیک پخش می‌شده و دائماً صحبت دربارهٔ موسیقی و نوازندگان پیانو در جریان بوده، بدیهی‌ست که اگر به سراغ یادگیری پیانو برود، آمادگی ذهنی بیشتری نسبت به دیگری دارد.

اما حتی اگر همهٔ این عوامل در بهترین شکل هم کنار هم جمع شوند، اثرشان تنها در اوایل یادگیری مشهود است. تحقیقات و البته تجربه نشان داده است که یادگیری یک مهارت در نهایت و تقریباً کاملاً وابسته به تمرینات منظم و صحیح است و اثر عواملی مثل آنچه استعداد نامیده می‌شود تنها ممکن است در سرعت شروع یادگیری مشهود باشد و در اصلِ یادگیری تعیین‌کننده نیست.

به نظر ما اگر انتخاب صحیح ساز، علاقه کافی، هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی صحیح وجود داشته باشد، اهمیت چیزی به عنوان استعداد آنقدر ناچیز می‌شود که قابل نادیده گرفتن است.

دربارهٔ شیوه‌های آموزشی و کلاس‌های پیانو و هزینه‌ها

کلاس حضوری، معلم خصوصی، کلاس آنلاین یا سایت‌های آموزشی؟

پیش از هرچیز باید یک شفاف‌سازی اساسی بکنیم. مکان و شیوهٔ برگزاری کلاس ≠ شیوهٔ آموزش و یادگیری

یک تصور رایج بین هنرجویان موسیقی این است که مثلاً «کلاس حضوری از کلاس آنلاین بهتر است» یا «با ویدیوهای آموزشی که نمی‌شود یاد گرفت». این گزاره‌ها در واقع دارند شیوهٔ آموزش و یادگیری را با شیوهٔ برگزاری کلاس و انتقال مطلب برابر و یکی در نظر می‌گیرند. در حالی که این‌طور نیست.

می‌توان به کلاس حضوری رفت و با انبوهی از مطالب اشتباه و معلمی بی‌تجربه روبرو شد؛ می‌توان در یک کلاس آنلاین از یک معلم بسیار پخته و کاربلد آموخت و می‌شود دقیق‌ترین و کامل‌ترین آموزش‌ها را در یک ویدیوی آموزشی پیدا کرد.

شیوهٔ برگزاری کلاس‌ها، تأثیری روی کیفیت تدریس و انتقال مطلب ندارند؛ اثر آن‌ها روی سبک زندگی شما و هزینه‌های جانبی آن‌هاست که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم. احتمالاً الان سوالی دربارهٔ رفع اشکال و تأثیر حضور استاد در کنار شما برای رفع ایرادات، ذهنت را قلقلک می‌دهد؛ به آن هم می‌رسیم.

کلاس‌های حضوری

کلاس حضوری یعنی مراجعهٔ شما به‌عنوان هنرجو به یک مکان مشخص. این مکان می‌تواند یک آموزشگاه موسیقی باشد یا مکانی که معلم به شما اعلام کرده در آن حاضر شوی. مثل منزل معلم یا دفتر کارش یا استودیوی شخصی‌اش. کلاس‌های حضوری رایج‌ترین شیوهٔ برگزاری هستند؛ تا جایی که برخی تصور می‌کنند تنها روش یادگیری یک ساز، مراجعه به یک آموزشگاه موسیقی‌ست. کلاس‌های حضوری همچنین جزو پرهزینه‌ترین شیوه‌های برگزاری کلاس هستند؛ زیرا در شهریه‌ای که پرداخت می‌کنی، هزینه‌های آن ساختمان (مثل اجاره و قبوض) و حقوق پرسنل آموزشگاه هم محاسبه شده است.

زمانی که به یک آموزشگاه موسیقی مراجعه می‌کنی، معمولاً شیوهٔ کار به این صورت است که از شما می‌پرسند چه سازی می‌خواهی یاد بگیری و سپس با در نظر گرفتن اینکه کدام معلمِ آن آموزشگاه ظرفیت خالی دارد و شما چه روز و ساعتی در هفته می‌توانی به کلاس بروی شما را ثبت‌نام می‌کنند.

در واقع در کلاس‌های آموزشگاهی، عوامل غیر موسیقایی مثل زمان خالی معلم یا زمان خالی شما، در انتخاب معلم و روش آموزشی که قرار است با آن پیانو یاد بگیری تاثیر بیشتری دارد تا هدف و نیاز شما یا کیفیت‌های روش‌های آموزشی و شیوهٔ تدریس معلم‌های مختلف.

البته مزایای کلاس‌های آموزشگاهی هم کم نیستند؛ صرف حضور در محیط آموزشگاه و دیدن دیگر هنرجوها می‌تواند در ابتدای مسیر برای خیلی‌ها انگیزه‌بخش باشد. در آموزشگاه‌ها گاهی اجراهای هنرجویی نیز برگزار می‌شود که می‌تواند بسیار جذاب و روحیه‌بخش باشد.

تصاویری از محیط کلاس‌های حضوری و اجراهای گروهی هنرجویان

شهریهٔ کلاس‌های حضوری آموزشگاهی بسته به آدرس آموزشگاه، درجه کیفی و امکانات، شهرت یا معلم‌هایش متفاوت است. اما طبق تعرفهٔ رسمی وزارت ارشاد که هر سال اعلام می‌شود، در کلان‌شهرها هر چهار جلسهٔ نیم‌ساعته، ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان و در شهرهای کوچک حدود ۲ میلیون تومان پایهٔ قیمت‌گذاری سال ۱۴۰۵ است. هزینه‌ٔ کلاس‌های خصوصی با معلم در مکانی که معلم تعیین می‌کند، معمولاً تا حدی گران‌تر از کلاس‌های آموزشگاهی‌ست.

نقاط ضعفنقاط قوت
هزینهٔ بالای شهریه‌هاتجربهٔ حضور در یک محیط موسیقایی
محدودیت انتخاب نسبت به محل زندگیتجربهٔ تعامل با دیگر هنرجویان
محدودیت تعداد معلم‌های در دسترستجربهٔ اجراهای هنرجویی
نیازمند حضور در روز و ساعت مقررارتباط رو در رو با معلم (به شرط تسلط کافی معلم مفید است؛ وگرنه دردی را دوا نمی‌کند.)
صرف زمان و هزینه برای رفت‌وآمد
سوخت‌شدن شهریه در صورت غیبت
سوخت‌شدن شهریه در صورت تمرین‌نکردن و نیاز به تکرار درس

کلاس خصوصی در منزل خودتان

حضور معلم پیانو در منزل همان‌قدر که جالب و شیک به نظر می‌رسد، اتفاقاً برای عدهٔ زیادی روشی رایج و کارآمد است. در این روش، زحمت رفت و آمد به دوش معلم است؛ اما همچنان برگزاری کلاس در روز و ساعت مقرر ضروری‌ست.

در این شیوهٔ برگزاری کلاس پیانو، اگر معلم خوبی داشته باشی، هم باعث یادگیری متمرکزتر و راحت‌تر نسبت به کلاس‌های آموزشگاهی می‌شود (چون زمان و انرژی‌ات در رفت و آمد صرف نمی‌شود) و حتی می‌تواند روابط دوستانه و خانوادگی با معلم شکل بگیرد که در فرهنگ موسیقایی خانواده هم مؤثر است.

البته قابل حدس است که هزینهٔ کلاس خصوصی پیانو در منزل بیشتر از کلاس‌های آموزشگاهی‌ست.

نقاط ضعفنقاط قوت
هزینهٔ بالای دستمزد معلمراحتی و آسودگی خانه
محدودیت تعداد معلم‌های در دسترسعدم نیاز به رفت‌وآمد و حفظ تمرکز و انرژی
برگزاری کلاس در روز و ساعت مقرردرس‌گرفتن و تمرین‌کردن روی پیانوی شخصی
سوخت‌شدن شهریه در صورت برگزارنشدن کلاس به درخواست شماارتباط رو در رو با معلم (به شرط تسلط کافی معلم)
سوخت‌شدن شهریه در صورت تمرین‌نکردن و نیاز به تکرار درس

کلاس آنلاین زنده

کلاس‌های آنلاین از طریق تماس تصویری اینترنتی، علیرغم اینکه در ابتدا تردیدهایی نسبت به کارآمدی‌شان وجود داشت، بعد از فراگیریِ اجباری در دوران کرونا اتفاقاً بسیار محبوب و رایج شدند و هنوز هم حتی بعد از پایان کرونا، این محبوبیت باقی مانده و استقبال خوبی از این نوع برگزاری کلاس می‌شود.

در ابتدا تصور بر این بود که اصلاً امکان ندارد معلم حضوراً در کنار هنرجو نباشد و بشود پیانو درس داد و اشکال‌های هنرجو را گرفت. اما وقتی در زمان کرونا کلاس‌‌های آنلاین موسیقی فراگیر شد، نتایج شگفت‌انگیز و کارآمد این روش باعث تعجب معلم‌های موسیقی و هنرجویان شد. برگزاری کلاس‌های آنلاین از طریق تماس تصویری اینترنتی نشان داد که الزامی به حضور فیزیکی معلم و هنرجو در کنار یکدیگر نیست. می‌شود ساز را در مانیتور کامپیوتر یا گوشی موبایل دید، همان صدایی که از اسپیکر کامپیوتر یا گوشی موبایل شنیده می‌شود کافی‌ست و همان تصویرِ نه‌چندان با کیفیت هم دارد مطلب را منتقل می‌کند.

همچنین یکی از تاثیرات مثبتی که کسی انتظارش را نداشت، برطرف شدن استرس حضور در کنار معلم بود که باعث می‌شد بسیاری از هنرجوها نتوانند تمرینات‌شان را در حضور معلم به خوبی اجرا کنند.

محدودیت‌های جغرافیایی هم از میان برداشته شد و علاقمندان به یادگیری پیانو دیگر محدود به آموزشگاه‌ها یا معلم‌های اطراف محل زندگی خود نبودند.

هزینهٔ کلاس‌های آنلاین تقریباً به اندازهٔ کلاس‌های آموزشگاهی یا کلاس‌های خصوصی در محل معلم است.

نقاط ضعفنقاط قوت
هزینهٔ بالای دستمزد معلمراحتی و آسودگی خانه
وابستگی به سرعت و کیفیت اینترنت ایرانعدم نیاز به رفت‌وآمد و حفظ تمرکز و انرژی
برگزاری کلاس در روز و ساعت مقرردرس‌گرفتن و تمرین‌کردن روی پیانوی شخصی
سوخت‌شدن شهریه در صورت برگزارنشدن کلاس به درخواست شماارتباط زنده با معلم (به شرط تسلط کافی معلم)
سوخت‌شدن شهریه در صورت تمرین‌نکردن و نیاز به تکرار درسامکان انتخاب معلم از هر جای دنیا

خُنیاگر

خنیاگر یک پلتفرم یادگیری و تمرین موسیقی است. در خنیاگر برای هر سازی، از جمله پیانو، بهترین (یا یکی از بهترین) اساتید و معلم‌های آن ساز حاضر شده و تمام مطالب لازم برای یادگیری آن را با همه جزئیات لازم جلوی دوربین و در استودیو تدریس کرده است. این مجموعه‌های ضبط‌شده سپس به شیوهٔ منحصربه‌فردی آماده‌سازی شده‌اند و در وب‌سایت خنیاگر قابل خریداری هستند.

شخصی که آموزش پیانوی خنیاگر را خریداری می‌کند، حالا به یک مجموعهٔ کامل آموزشی که توسط یکی از بهترین اساتید پیانو در ایران تدریس شده، دسترسی مادام‌العمر دارد. همچنین در سایت خنیاگر امکان نامحدودی برای پرسش و پاسخ و رفع اشکال و حتی ارسال ویدیو از تمرینات هنرجو ایجاد شده است که همگی توسط افراد متخصص به صورت روزانه بررسی می‌شود و بازخوردهای لازم به هنرجو داده می‌شود.

در واقع خنیاگر نقاط ضعف روش‌های دیگر را برطرف کرده و امکانات و مزایای جدیدی را هم به روند یادگیری پیانو و دیگر سازها اضافه کرده است.

تصاویری از سایت خنیاگر و آموزش‌های پیانوی آن

نکتهٔ بسیار مهم این‌که هزینهٔ یادگیری پیانو با خنیاگر، کمتر از نصف روش‌های دیگر است.

نقاط قوتنقاط ضعف
راحتی و آسودگی خانهمحدودیت به یک استاد و روش آموزشی پیانو
عدم نیاز به رفت‌وآمد و حفظ تمرکز و انرژیوابستگی به سرعت و کیفیت اینترنت ایران
هزینهٔ بسیار مقرون‌به‌صرفه نسبت به دیگر روش‌هاعدم وجود ارتباط زنده و در لحظه با استاد
ارسال تمرینات و رفع اشکال نامحدودنیازمند مدیریت و برنامه‌ریزی شخصی برای تمرین
یادگیری از یکی از بهترین اساتید پیانو در ایران
امکان استفاده از خنیاگر از تمام دنیا
امکان پیشرفت با سرعت شخصی و متناسب با شرایط زندگی
امکان تکرار هزاربارهٔ هر درس بدون هزینهٔ اضافه
امکان توقف و استراحت بدون سوخت‌شدن هزینه
ارتباط با جامعهٔ بزرگ هنرجویان پیانوی خنیاگر
دسترسی به امکانات نوین یادگیری و تمرین
امکان داشتن مربی شخصی در کنار استفاده از آموزش‌های ضبط‌شده
درس‌گرفتن و تمرین‌کردن روی پیانوی شخصی

یادگیری بدون داشتن یک مرجع آموزشی واحد

احتمالاً در کلام رایج، به این نوع یادگیری «خودآموزی» هم بگوییم. هرچند خودآموزی شیوه‌های مختلفی را شامل می‌شود، اما فرض می‌کنیم اینجا منظورمان «نداشتن یک مرجع آموزشی واحد» است. یعنی یک معلم یا یک آموزش ساختارمند و قدم‌به‌قدم در اختیار نداری و می‌خواهی خودت با استفاده از کتاب‌ها و ویدیوها و منابعی که بدست می‌آوری، با آزمون و خطا نواختن پیانو را یاد بگیری.

هرچند این روش اساساً ناکارآمد نیست؛ اما قطعاً بسیار سخت و دیربازده است. یادگیری نواختن یک ساز ممکن است در ابتدا ساده به نظر برسد؛ اما اگر بدون یک متدولوژی مشخص و قدم‌های حساب‌شده پیش بروی، به احتمال زیاد در همان سطح سادهٔ اولیه باقی می‌مانی و درجا می‌زنی.

در حالی که در همان مدت‌زمان مشابه، اگر آموزش روش‌مند و اصولی دریافت کرده باشی، حتماً پیشرفت متناسبی هم داشتی.

در نهایت هرچند یادگیری پیانو به این شیوه غیرممکن نیست؛ اما آن را توصیه نمی‌کنیم.

مواردی که بررسی کردیم، شیوه‌های مختلف برگزاری کلاس‌های موسیقی و انتقال مطلب بودند؛ اما آنچه باقی‌مانده، معلم پیانو، متدهای آموزشی و روش تدریس است که از شیوهٔ برگزاری کلاس‌ها بسیار مهم‌تراند.

یک معلم پیانو خوب، چطور معلمی‌ست؟

علیرغم این‌که تاکید می‌کنیم مرجع آموزشی از هرچیزی در یادگیری پیانو مهم‌تر است و تقریباً اصلاً مهم نیست که کلاس پیانو در یک آموزشگاه برگزار می‌شود یا آنلاین است یا ویدیوی ضبط‌شده؛ اما متأسفانه برای یک فرد علاقمند که به تازگی می‌خواهد برای اولین‌بار یادگیری پیانو را شروع کند، تشخیص یک مرجع آموزشی متناسب و استاندارد از یک مرجع ناکارآمد چندان راحت نیست. معمولاً افرادی که کلاس پیانو را شروع می‌کنند، در حدود یکی دو سال اول چندین بار معلم خود را عوض می‌کنند؛ زیرا بعد از چند جلسه متوجه می‌شوند این معلم -به هر دلیلی- مناسب‌شان نیست.

این تعویض چندبارهٔ معلم در شروع مسیر یادگیری پیانو، هم اتلاف وقت است و هم اتلاف پول و از همه مهم‌تر، ممکن است فرد را به کلی از یادگیری منصرف کند و اصطلاحاً «زده» شود.

اما چند راه‌کار هست که می‌تواند این ریسک را کمتر کند:

۱. معلم انتخاب کن، نه آموزشگاه.

عمدهٔ مشکلات در همین قدم اول ایجاد می‌شود. آموزشگاه برابر با معلم نیست. شهرت آموزشگاه برابر با کیفیت بالای آموزش نیست. نزدیک بودن آموزشگاه به خانه دلیل کافی برای مراجعه به آنجا نیست. به‌جای جست‌و‌جو و پرس‌وجو دربارهٔ آموزشگاه‌ها، دربارهٔ معلم‌ها تحقیق کن. در نهایت این شخص معلم است که باید به شما پیانو درس بدهد.

۲. دربارهٔ معلم‌ها بسیار تحقیق کن.

قبل از ثبت‌نام در کلاس یک معلم، درباره‌اش تحقیق کن. نامش را در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی جست‌وجو کن. از هنرجوهای فعلی و سابق‌اش شیوهٔ تدریس و کیفیت و اخلاق و رفتارش را بپرس. ببین آیا واقعاً «معلم» است یا صرفاً شغلش تدریس پیانوست.

۳. با خود معلم صحبت کن.

شما قرار است ماه‌ها یا سال‌ها هر هفته سر کلاس این شخص بنشینی و از او یاد بگیری. ارزش دارد که قبل از شروع این تعهد دوطرفه، با او صحبت کنی و بشناسی‌اش. ببینی چه نگاهی به پیانو و آموزش و موسیقی دارد. آیا متعصب نیست؟ آیا خودش را بهترین معلم جهان نمی‌پندارد؟ آیا نمی‌گوید هرچه دیگران می‌گوید غلط است و فقط من؟ ببین اخلاق و شیوهٔ بیان و رفتارش چطور است. ببین کنارش راحتی یا نه. مخصوصاً اگر شما خانم هستی و معلم آقا. (باور کن این خیلی مهم است).

۴. از دیگران مشورت بگیر.

اگر شخصی در اطراف شماست که قبلاً کلاس پیانو رفته یا معلم‌های پیانو را می‌شناسد، از او بخواه چند نفر را به شما معرفی کند و درباره هرکدام اطلاعاتی به شما بدهد.

۵. از خنیاگر استفاده کن.

حتی اگر تحقیقات کاملی هم دربارهٔ معلم‌های پیانو انجام دهی، باز هم ممکن است به انتخاب دقیقی نرسی. خنیاگر، قبلاً همه این کارها را کرده. هم یک معلم کارآمد پیدا کرده و هم یک آموزش کارآمد برای پیانو ساخته. استفاده از خنیاگر برای یادگیری پیانو، علاوه بر مزایای غیر موسیقایی که دارد، از نظر دسترسی به یک معلم و یک آموزش استاندارد و کارآمد هم کار را برای شما راحت می‌کند.

دربارهٔ معلم‌های موسیقی، این نکات هم خالی از لطف نیستند:

  • یک نوازندهٔ خوب یا معروف، الزاماً معلم خوبی هم نیست. معلمی یک مهارت متفاوت از نوازندگی‌ست.
  • یک معلم خوب، الزاماً شخص معروف یا نوازندهٔ درجه‌یکی نیست. شهرت در دنیای موسیقی معمولاً از طریق برگزاری اجرا و کنسرت بدست می‌آید. یک معلم واقعی، بیشتر وقتش را مشغول تدریس است. پس نه فرصت کافی دارد که خودش تمرین نوازندگی کند و نوازندهٔ عالی‌ای باشد و نه کنسرتی برگزار می‌کند که به شهرت برسد. معلم‌های خوب معمولاً کمتر شناخته‌شده‌اند.
  • معلم بودن با پیانو درس دادن متفاوت است. تدریس پیانو یک شغل است و تقریباً هر کسی با اندکی دانش می‌تواند شروع به تدریس پیانو کند. اما صرف درس دادن از یک نفر «معلم» نمی‌سازد.
  • یک معلم پیانو خوب، متعصب نیست. وابسته به یک کتاب و یک متد نیست. یک معلم خوب به‌روز و آگاه است و مدام روش تدریس‌اش را به‌روز نگه می‌دارد.

کوتاه دربارهٔ شیوهٔ آموزش پیانو و آهنگ‌هایی که می‌شود با پیانو نواخت

پیانو یک ساز است. یعنی یک ابزار تولید صداست. شما می‌توانی هر آهنگی را که دوست داری را با پیانو بنوازی؛ از آهنگ‌های پاپ گرفته تا کلاسیک، راک، امبینت و … . اما زمانی که به کلاس پیانو می‌روی، تدریس پیانو الزاماً و صرفاً تدریس آهنگ‌های مورد علاقهٔ شما نیست. در آموزش‌های پیانو شما باید یاد بگیری که چطور با هر دو دستت به صورت هماهنگ نوازندگی کنی و باید تا‌حدی مفاهیم موسیقی را یاد بگیری. یادگیری این‌ها نیازمند تمریناتی‌ست که احتمالاً با آهنگ‌های مورد نظرت متفاوت است. مثلاً ممکن است احساس کنی تمرینات حس و حال موسیقی کلاسیک دارند در حالی که شما دوست داشتی آهنگ‌های پاپ بنوازی.

دلیل این موضوع این است که بیش از هفتصد سال است که روش‌های تدریس پیانو را اساتید موسیقی کلاسیک تدوین کرده‌اند. موسیقی کلاسیک بسیار منظم و دقیق و شسته‌رفته است و می‌توان با آن به راحتی اصول اساسی موسیقی و نوازندگی پیانو را آموزش داد. اما این به آن معنا نیست که شما مجبوری موسیقی کلاسیک بنوازی یا تبدیل به یک نوازندهٔ پیانوی کلاسیک شوی. فقط از جادهٔ موسیقی کلاسیک داری کار کردن با ابزار پیانو را یاد می‌گیری.

هرچقدر که مهارت شما در نوازندگی بیشتر شود، راحت‌تر می‌توانی خودت آهنگ‌های مورد علاقه‌‌ات را بنوازی.

چقدر باید زمان بگذارم و چقدر طول می‌کشد تا یاد بگیرم؟

چقدر باید برای یادگیری پیانو وقت بگذارم؟

کم.

یادگیری پیانو به حدود ۲۰ دقیقه تمرین روزانه نیاز دارد. آن هم نه هر روز هفته، سه تا پنج روز در هفته کافی‌ست. یادگیری پیانو (و البته باقی سازها) ترکیبی از آمادگی ذهنی و آمادگی بدنی‌ست. اتفاقاً بخش آمادگی بدنی بخش مهم‌تری‌ست و همین بخش است که تعیین‌کنندهٔ زمان یادگیری‌ست.

تمرین ۲۰ دقیقه‌ای روز، مدت‌زمانی ایده‌آل برای بدن است تا به حرکاتی که باید روی پیانو انجام دهد مسلط شود. همچنین سه تا پنج روز در هفته ترکیبی ایده‌آل از تمرین و استراحت است و به بدن فرصت پردازش اطلاعات می‌دهد.

البته آنچه مهم‌تر از زمان تمرین است، نظم و کیفیت تمرین است. ممکن است حتی زمان کمتری به تمرین اختصاص دهی، اما با حفظ نظم تمرینات و تمرین در شرایط متمرکز و آگاهانه، حتماً به نتیجهٔ مطلوب می‌رسی. زمانِ تمرین چندان که به نظر می‌آید مهم نیست.

پس جای نگرانی نیست. یادگیری پیانو نیازی به ساعت‌ها تمرین در روز ندارد.

اما اینجا یک نکته، مهم می‌شود. بیشتر معلم‌های موسیقی هنوز معتقد به ساعات طولانی تمرین هستند و با همین تصور هم به هنرجو تمرین می‌دهند. یعنی میزان درس و تمرینی که شما مجبوری ظرف یک هفته (تا جلسه بعدی کلاس‌ات) آماده کنی و تحویل دهی واقعاً نیاز به چند ساعت تمرین روزانه دارد که باعث کند شدن سرعت یادگیری و حتی ایجاد آسیب در بدن می‌شود.

اینجا اهمیت روش‌های آموزشی غیرالزام‌آور مثل خنیاگر بیشتر دیده می‌شود. در این نوع یادگیری چون کلاس و زمان مشخصی در کار نیست، می‌توانی بدون ایجاد فشار اضافه بر بدن و ذهن تمرین کنی و با سرعتی متناسب با شرایط زندگی شخصی خودت پیش بروی. در این روش‌ها کسی شما را مجبور نمی‌کند که روزی چند ساعت تمرین کنی و در تاریخ مشخصی درس و تمرین پس بدهی.

برای نمونه، یکی از هنرجوهای پیانوی خنیاگر به‌خاطر مراقبت از فرزند کوچکش، روزانه فقط حدود پنج دقیقه فرصت پیانونوازی دارد. بااین‌حال، نمونه‌هایی از تمرین‌هایش را برای ما فرستاده که نشان می‌دهند حتی با همین زمان محدود هم توانسته در نوازندگی چقدر پیشرفت کند:

چقدر طول می‌کشد تا پیانو را یاد بگیرم؟

این سوال هرچند بسیار رایج است و پشت آن ذوق یادگیری پیانو قرار دارد، اما واقعیت این است که سوال دقیقی نیست.

ابتدا باید مشخص شود منظور از «یاد بگیرم» چیست. شما هر روز که تمرین می‌کنی، داری چیزی بیشتر از روز قبل یاد می‌گیری. یادگیری هر روز دارد اتفاق می‌افتد. اما اگر منظورت از یادگیری، رسیدن به میزان مهارتی‌ست که بتوانی آنچه دوست داری را بنوازی (حالا چه آهنگ‌های ساده‌تر باشد و چه قطعات بسیار پیچیده) نمی‌توان یک پاسخ مشخص به این سوال داد. رسیدن به مهارت نوازندگی پیانو (در حد دلخواه خودت) به چندین عامل بستگی دارد:

۱. شرایط محیطی و پیشینه:

همانطور که در بخش استعداد توضیح دادیم، عوامل متعددی در ابتدای مسیر یادگیری پیانو می‌تواند بر سرعت پیشرفت فرد اثر بگذارد. پس می‌توان گفت که مثلاً یکسال ابتدایی هیچ دو هنرجوی پیانویی شبیه به هم نیست.

۲. نظم و کیفیت تمرینات:

گفتیم که یادگیری پیانو ترکیبی از آمادگی ذهنی و بدنی‌ست. رسیدن به این آمادگی هم نیاز به تمرین دارد. اما اینکه شما چطور تمرین می‌کنی مستقیماً بر میزان یادگیری و تسلط شما اثر می‌گذارد. نظم داشتن در تمرینات و همچنین میزان تمرکز و چگونگی و بهینگی تمرینات شما کاملاً در رسیدن به مهارت دلخواهت مؤثر است.

۳. شیوه‌ای که آموزش می‌بینی:

این مورد چندان دست شما نیست. معلم‌ها و مراجع مختلف به روش‌ها و متدهای متفاوتی پیانو تدریس می‌کنند که هر کدام سرعت پیشرفت متفاوتی برای هنرجو دارند. مثلاً میزان مهارتی که یک هنرجوی پیانوی خنیاگر ظرف شش ماه به آن دست پیدا می‌کند، ممکن است در روش‌های آموزشی دیگر حدود یکسال طول بکشد.

در نهایت بهتر است از این سوال بگذری و به آن فکر نکنی؛ چون واقعاً پاسخ مشخصی ندارد.

اما برای ارضای کنجکاوی شما، می‌توانیم نشان دهیم که هنرجوهای پیانوی خنیاگر در بازه‌های زمانی مختلف به چه مهارت‌هایی می‌رسند (البته با فرض تمرین منظم و مؤثر):

نمونه‌ای از قطعاتی که بعد از گذشت ۲ ماه می‌توانی اجرا کنی:

نمونه‌ای از قطعاتی که بعد از گذشت ۴ ماه می‌توانی اجرا کنی:

نمونه‌ای از قطعاتی که بعد از گذشت ۸ ماه می‌توانی اجرا کنی:

می‌خواهم شروع کنم. چه پیانویی بخرم؟

ویژگی‌های یک پیانوی مناسب برای شروع یادگیری

یک پیانوی استاندارد که تمام مشخصات واقعی یک پیانو را داشته باشد، این ویژگی‌ها را دارد:

مشخصات یک پیانوی مناسب برای شروع

  • ۸۸ کلاویه با اندازهٔ استاندارد: مجموع تعداد کلید‌های سیاه و سفید پیانوها ۸۸تاست. کمتر از این عدد یعنی آن دستگاه پیانو نیست (مثلاً کیبرد یا میدی کنترلر است که با پیانو متفاوت است).
  • کیفیت و عملکرد مناسب کلاویه‌ها: چه در پیانوهای آکوستیک (همان‌هایی که دارای سیم و چکش هستند) و چه در پیانوهای دیجیتال باکیفیت، کلاویه‌ها دو ویژگی مهم دارند: کمی سنگین هستند و برای فشردن آن‌ها نیاز به اندکی فشار است. دوم اینکه نسبت به شدت فشار حساس هستند و هرچه محکم‌تر فشار دهی، صدای بلندتری تولید می‌کنند و هرچه آرام‌تر فشار دهی، صدای یواش‌تری تولید می‌کنند.
  • پدال ساستین: پیانوهای آکوستیک سه پدال دارند، ولی در واقعیت فقط یکی از آن‌ها کاربردی‌ست (که در پیانوی دیجیتال هم وجود دارد). پدال ساستِین. کارش این است که وقتی پدال را نگه داری و کلاویه‌ای را فشار دهی، حتی بعد از برداشتن از روی کلاویه، تا مدتی صدای پیانو ادامه پیدا می‌کند.
  • صدای باکیفیت: پیانوهای آکوستیک معمولاً خوش‌صدا هستند و صدای طبیعی پیانو را دارند. پیانوهای دیجیتال باکیفیت هم صدای‌شان از روی یک پیانوی آکوستیک باکیفیت ضبط شده و در نتیجه صدای درست و خوبی تحویل می‌دهند.

اگر در آپارتمان زندگی می‌کنی، یا جایی که محدود کردن صدا برای اذیت‌نشدن دیگران برایت مهم است، احتمالاً پیانوهای دیجیتال انتخاب عاقلانه‌ای هستند؛ چون هم به سادگی می‌شود صدای‌شان را کم و زیاد کرد و هم امکان اتصال هدفون دارند. اما پیانوهای آکوستیک چنین امکاناتی ندارند.

همچنین پیانوهای آکوستیک تقریباً هر ماه نیاز به کوک شدن دارند و آن هم خودش یک هزینه نسبتاً سنگین است. اگر هم کوکش نکنی، طبیعتاً صدای درستی نمی‌شنوی.

در نهایت به نظر ما پیانوهای دیجیتال برای بسیاری از افراد گزینهٔ مناسب‌تری برای خرید هستند.

چند مدل پیانوی مناسب برای شروع یادگیری به پیشنهاد ما

۱. پیانوی دیجیتال Yamaha P-45

تصویر پیانوی یاماها p-45

۲. پیانوی دیجیتال Yamaha P-145

تصویر پیانوی یاماها p-145

۳. پیانوی دیجیتال Roland FP-10

تصویر پیانوی رولند fp-10

۴. پیانوی آکوستیک Yamaha JU109

تصویر پیانوی یاماها ju109

اگر نخواهم فعلاً پیانو بخرم، چه کنم؟

طبیعتاً پیشنهاداتی که از این به بعد ارائه می‌کنیم، صرفاً جایگزین‌های موقتی هستند و جای یک پیانوی دیجیتال یا آکوستیک استاندارد را نمی‌گیرند.

۱. کیبورد خانگی یا میدی کنترلر

تصویری از ساز کیبورد و میدی کنترلر در کنار یکدیگر

البته کلمهٔ «ارگ» فقط در ایران رواج دارد و نام صحیح این ابزار «کیبورد» است. ارگ در اصل همان ارگ کلیساست که اساساً چیز دیگری‌ست؛ ولی بنا به دلایل نامشخص در ایران به کیبرد می‌گویند ارگ (مثل ارگ عروسی).

کیبوردی که بتواند حداقل تا مدتی جایگزین یک پیانوی استاندارد شود باید حداقل ۶۱ کلاویه داشته باشد و بتوان به آن پدال ساستین وصل کرد. از کیبورد ها انتظار نداریم کلاویه‌های سنگین و حساس به لمس داشته باشند، اما اگر کیبوردی که در اختیار داری این ویژگی را داشت، چه بهتر.

همین نکات برای میدی کنترلر هم صدق می‌کند.

۲. پیانوی تاشو

تصویر پیانوی تاشو

پیانوهای تاشو به دلیل قیمت مناسب‌ترشان نسبت به پیانوهای استاندارد دیجیتال، اخیراً در ایران پرفروش شده‌اند. هرچند که انتظار مشخصاتی مثل یک پیانوی دیجیتال از آن‌ها نداریم، اما بعضی از مدل‌های آن‌ها ممکن است برای چند ماه اول یادگیری بد نباشند. اگر خواستی با پیانوهای تاشو شروع کنی، ترجیحاً روی موارد زیر حساس باش:

  • کلیدهایی هم‌اندازه با کلاویه‌های استاندارد پیانو داشته باشد.
  • حرکت کلیدها نرم و روان باشد و گیر نکنند.
  • شدت صدا با آرام‌تر یا محکم‌تر نواختن تغییر کند.
  • هنگام نوازندگی ثابت بماند و لق نزند.
  • محل‌های تا شدن، مزاحم حرکت دست‌ها نباشد.

در نهایت حتی خرید یک پیانوی دیجیتال دست دوم می‌تواند انتخاب بهتری نسبت به کیبورد یا پیانوهای تاشو باشد. اینجا یک راهنمای ساده برای خرید پیانوی دست دوم داریم.

قدم عملی بعدی چیست؟

هرچند تلاش کردیم تا واقعاً «راه و چاه» یادگیری پیانو را اینجا برایت شفاف کنیم؛ اما انتظاری هم نداریم که با بررسی یک مطلب به درک و آگاهی و استقلال کامل در تشخیص مسیر یادگیری رسیده باشی.

از همین رو، اگر فکر می‌کنی مشورت با یک فرد متخصص می‌تواند به تصمیم‌گیری شما کمک کند، این امکان فراهم است.

بنر راه‌های ارتباطی با پشتیبان‌های خنیاگر

اگر تصمیم گرفتی مسیر یادگیری پیانو را با خنیاگر شروع کنی، اینجاست:

بنر مجموعه آموزش پیانو خنیاگر

این مطلب رو به اشتراک بذار