خوانندگی رو از کجا شروع کنیم؟ نقشهٔ راه یادگیری آواز

اگه به خوندن علاقه داری، احتمالاً یکی از اولین سؤال‌هایی که باهاش روبه‌رو می‌شی اینه: «برای شروع خوانندگی باید دقیقاً از کجا شروع کنم؟» شاید بین اسم کلاس‌ها، دوره‌ها و اصطلاح‌های مختلف گیج شده باشی و ندونی کدوم مسیر واقعاً تو رو به هدفت نزدیک‌تر می‌کنه.

اول برم سراغ صداسازی؟ کلاس آواز بردارم؟ سلفژ یاد بگیرم؟ یا اصلاً قبل از همه این‌ها باید تئوری موسیقی بلد باشم؟ هرکدوم از این آموزش‌ها نقش مشخصی توی مسیر خوانندگی دارن، اما اینکه کدومشون برای تو ضروری‌تره، به هدفی که از خوندن داری بستگی داره.

من توی این مقاله قدم‌به‌قدم کمکت می‌کنم مسیر یادگیری خوانندگی رو روشن‌تر ببینی؛ از اولین تصمیم‌ها تا انتخاب آموزش‌هایی که با هدف، علاقه و سطح فعلی تو هماهنگ‌ترن. در پایان، دید واضح‌تری داری که بهتره از کجا شروع کنی، بعدش سراغ چه مرحله‌ای بری و چه آموزش‌هایی رو می‌تونی در ادامه به مسیرت اضافه کنی.

قدم اول: مشخص کردن هدف

قبل از اینکه سراغ انتخاب کلاس بری، اول از خودت بپرس: «من واقعاً دوست دارم چه چیزی بخونم؟» جواب این سؤال روی انتخاب دوره‌ها، نوع تمرین‌ها و میزان زمانی که باید برای یادگیری بذاری تأثیر می‌ذاره.

برای پیدا کردن جواب، فقط به فهرست آهنگ‌هایی که گوش می‌دی نگاه نکن. ممکنه برای شنیدن با موسیقی پاپ بیشتر حال کنی، اما وقتی خودت می‌خونی، آواز ایرانی برات لذت‌بخش‌تر باشه. شاید هم سبک‌های مختلفی گوش بدی، ولی دلت بخواد موسیقی محلی شهر یا منطقهٔ خودت رو یاد بگیری. چیزی که شنیدنش رو دوست داری، لزوماً همون چیزی نیست که از اجرا کردنش لذت می‌بری.

علاوه بر علاقه، باید ببینی از یادگیری خوانندگی چه هدفی داری و چقدر می‌خوای وارد جزئیات بشی. مثلاً ممکنه عاشق آواز ایرانی باشی و بخوای دستگاه‌ها، گوشه‌ها، تحریرها و ظرافت‌های اجرایی اون رو به‌شکل جدی یاد بگیری. در این صورت، به یه مسیر جامع و نسبتاً طولانی نیاز داری. اما اگه هدفت اینه که چند تصنیف ایرانی یا آهنگ‌های پاپ موردعلاقه‌ات رو برای دل خودت، راحت‌تر و با کنترل بیشتری بخونی، احتمالاً یه مسیر کوتاه‌تر و کم‌فشارتر مثل دورهٔ صداسازی‌ای که تمرکزش روی خوانندگی و اجرای قطعه‌ست، بخش زیادی از نیازت رو برطرف کنه.

پس برای اینکه مسیر اولیه‌ات روشن‌تر بشه، این سه سؤال رو از خودت بپرس:

• دوست دارم چه نوع آهنگ یا آوازی رو با صدای خودم اجرا کنم؟
• می‌خوام فقط برای لذت شخصی بخونم یا به ضبط، اجرا و فعالیت جدی‌تر فکر می‌کنم؟
• چقدر حاضرم برای یادگیری جزئیات و ظرافت‌های اون سبک، وقت بذارم؟

البته لازم نیست همین اول راه، یه انتخاب همیشگی داشته باشی. اشکالی نداره که بعد از مدتی سلیقه یا هدفت تغییر کنه. فعلاً کافیه یه مقصد اولیه داشته باشی تا بدونی چه نوع صداسازی و چه کلاس آوازی بیشتر به کارت میاد.

قدم دوم: تقویت پایه‌های صدا با صداسازی

بعد از اینکه مقصد اولیه‌ات رو مشخص کردی، نوبت اینه که صدات رو بهتر بشناسی و یاد بگیری چطور درست‌تر ازش استفاده کنی. برای بیشتر هنرجوها، آشنایی با اصول صداسازی نقطهٔ شروع مناسبیه؛ البته بسته به دوره و شیوهٔ مدرس، ممکنه صداسازی رو قبل از کلاس آواز شروع کنی یا هم‌زمان با اون پیش ببری.

برای شروع صداسازی هم معمولاً لازم نیست از قبل تئوری موسیقی یا نت‌خوانی بلد باشی. مفاهیم پایه‌ای مورد نیاز برای انجام تمرین‌ها اغلب در جریان خود دوره توضیح داده می‌شن. بااین‌حال، شرایط هر دوره می‌تونه متفاوت باشه؛ پس بهتره قبل از ثبت‌نام، پیش‌نیازهاش رو بررسی کنی.

(در این زمینه، می‌تونی از مقالهٔ «برای شروع صداسازی باید تئوری موسیقی بلد باشیم؟» هم اطلاعات بیشتری بگیری.)

هدف اصلی صداسازی اینه که ویژگی‌های صدای خودت رو بشناسی، عادت‌های نادرست رو اصلاح کنی و با فشار کمتر، کنترل بیشتری روی خوندنت داشته باشی.

معمولاً توی دوره‌های صداسازی روی این موارد کار می‌شه:

• شناخت ویژگی‌ها و محدودهٔ فعلی صدا
• استفادهٔ بهتر از تنفس موقع خوندن
• کم‌کردن فشار و تنش‌های اضافه
• کنترل بهتر حجم و شدت صدا
• آشنایی با بخش‌های مختلف تولید صدا
• واضح‌تر ادا کردن کلمات و آواها
• اجرای نت‌های پایین و بالا با کنترل بیشتر
• مراقبت از صدا و شناخت عادت‌های آسیب‌زا
• روش‌های آماده‌کردن صدا برای اجرای قطعه
• آشنایی با بعضی تکنیک‌های آوازی

در واقع، صداسازی کمک می‌کنه سازِ درونیت رو که همون صداته بهتر بشناسی و اونو برای اجرای موسیقی، کوک و آماده کنی.

قدم سوم: انتخاب کلاس آواز، متناسب با هدف

وقتی پایه‌های صدات رو ساختی، وقتشه وارد کلاسی بشی که شیوهٔ اجرای سبک موردعلاقه‌ات رو بهت یاد بده. انتخاب کلاس آواز به همون مقصدی برمی‌گرده که اول مسیر برای خودت مشخص کردی؛ اینکه دقیقاً چی می‌خوای بخونی و تا چه اندازه می‌خوای وارد جزئیات اون بشی.

مثلاً اگه می‌خوای آواز ایرانی رو با همهٔ ظرافت‌ها و جزئیاتش به‌شکلی جدی و کامل یاد بگیری، بهتره سراغ یه دورهٔ جامع آموزش آواز ایرانی بری. این مسیر به زمان، تمرین و پیوستگی بیشتری نیاز داره، اما کمک می‌کنه با دستگاه‌ها، گوشه‌ها، تحریرها و شیوهٔ اجرای آواز ایرانی، عمیق‌تر آشنا بشی.

ممکن هم هست آواز ایرانی رو دوست داشته باشی، اما فعلاً نخوای وارد همهٔ جزئیات و پیچیدگی‌هاش بشی. شاید هدفت این باشه که بدون یادگیری کامل دستگاه‌ها و گوشه‌ها، چند قطعه یاد بگیری و از خوندنشون لذت ببری. در این صورت، بهتره دنبال دوره‌ای بگردی که مسیر ساده‌تر و جمع‌وجورتری داره. مثلاً دورهٔ «آموزش آواز بانوان» خنیاگر با همین دید طراحی شده.

در کل، توی کلاس آواز، تمرکز اصلی دیگه فقط روی تولید و کنترل صدا نیست؛ بلکه یاد می‌گیری چطور با صدات موسیقی اجرا کنی. معمولاً مدرس بخشی از قطعه رو اجرا می‌کنه و تو اون رو جمله‌به‌جمله یا مصرع‌به‌مصرع با دقت تکرار می‌کنی تا کم‌کم بتونی به این موارد دست پیدا کنی:

• اجرای درست قطعه
• جمله‌بندی و بیان موسیقایی
• تلفظ درست واژه‌ها و انتقال مفهوم شعر
• رعایت ویژگی‌های اجرایی سبک
• اجرای تحریرها و تزیینات متناسب با قطعه
• هماهنگ‌کردن ریتم، ملودی و کلام

پس تفاوت صداسازی و کلاس آواز رو می‌شه این‌طور خلاصه کرد: صداسازی کمک می‌کنه ساز درونیت، یعنی صدات، رو بهتر بشناسی و کنترل کنی؛ کلاس آواز بهت یاد می‌ده چطور با این ساز موسیقی اجرا کنی.

البته یادت باشه با شروع کلاس آواز، بهتره تمرین‌های صداسازی رو کنار نذاری. وقتی اون‌ها رو به‌طور منظم در کنار تمرین آواز ادامه بدی، آمادگی و کنترل صدات بهتر حفظ می‌شه و عادت‌های دُرست هم توی خوندنت کم‌کم تثبیت می‌شن.

قدم چهارم: آموزش‌های مکمل، برای پیشرفت جدی‌تر

برای خیلی از هنرجوها، صداسازی و کلاس آواز نیاز اصلی‌شون رو برطرف می‌کنه و کمک می‌کنه قطعه‌های موردعلاقه‌شون رو بهتر اجرا کنن. اما ممکنه در ادامه بخوای دقیق‌تر بخونی، مستقل‌تر یا حرفه‌ای‌تر پیش بری یا موسیقی رو عمیق‌تر بفهمی. اینجاست که آموزش‌هایی مثل سلفژ، تربیت گوش، مبانی موسیقی و یادگیری ساز می‌تونن به‌عنوان مکمل، مسیر خوانندگی‌ات رو تقویت کنن.

• اگه توی اجرای ریتم‌ها مشکل داری یا دلت می‌خواد بتونی از روی نت هم بخونی، سلفژ انتخاب مناسبیه. سلفژ کمک می‌کنه نت و ریتم رو بهتر بشناسی و بین چیزی که می‌بینی، می‌شنوی و با صدات اجرا می‌کنی ارتباط برقرار کنی. با یادگیری اون، برای تمرین هر قطعه کاملاً به شنیدن و تقلید اجرای مدرس وابسته نمی‌مونی و می‌تونی بخش‌هایی از موسیقی رو مستقل‌تر یاد بگیری.
• اگه تشخیص درست یا غلط‌بودن نت‌ها برات سخته، تربیت گوش هم در ادامهٔ مسیر بهت کمک می‌کنه. ممکنه ملودی‌ای رو بشنوی، اما نتونی اون رو دقیق تکرار کنی یا موقع خوندن متوجه نشی صدات روی نتِ درست قرار گرفته یا نه. تمرین‌های تربیت گوش کمک می‌کنن صداها، فواصل و الگوهای ملودیک رو دقیق‌تر بشنوی و کوک‌بودن اجرای خودت رو بهتر تشخیص بدی.
• اگه می‌خوای زبان موسیقی رو بهتر بفهمی، مبانی موسیقی رو انتخاب کن. آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات موسیقی باعث می‌شه بهتر بفهمی توی موسیقی چه اتفاقی می‌افته و توضیح‌های مدرس رو راحت‌تر دنبال کنی. البته برای شروع خوانندگی معمولاً لازم نیست یه دورهٔ کامل تئوری موسیقی بگذرونی؛ اما یادگیری تدریجی این مفاهیم می‌تونه درک موسیقایی و استقلالت رو بیشتر کنه.
• یاد گرفتن یه ساز هم می‌تونه درک عملی‌تری از ریتم، ملودی، فواصل و ساختار موسیقی بهت بده. مثلاً اگه پیانو یا گیتار بلد باشی، می‌تونی نت شروع قطعه رو پیدا کنی، ملودی یا آکوردها رو بررسی کنی و تمرین‌هات رو با صدای ساز، همراه کنی.

(برای آشنایی بیشتر با سازهایی که می‌تونن به پیشرفت خوانندگی کمک کنن، می‌تونی مقالهٔ «برای پیشرفت در خوانندگی چه سازی یاد بگیریم؟» رو بخونی.)

قرار نیست همهٔ این کلاس‌ها رو بگذرونی یا فکر کنی برای خواننده‌شدن باید هم‌زمان چند مسیر مختلف رو شروع کنی. این‌ها آموزش‌های مکمل آواز هستن، نه دوره‌های اجباری. بسته به هدف و نیازی که داری، می‌تونی بعضی از اون‌ها رو هم‌زمان با کلاس آواز شروع کنی یا در ادامهٔ مسیر سراغشون بری.

فعلاً فقط به قدم اول فکر کن

حالا که تصویر کلی مسیر یادگیری خوانندگی رو دیدی، شاید این راه در نگاه اول کمی طولانی به نظر برسه. اما قرار نیست همهٔ این آموزش‌ها رو بگذرونی یا هم‌زمان چند دوره رو با هم برداری یا خودت رو موظف بدونی که تا فلان زمان مشخص همه رو پشت سر بذاری؛ آواز خوندن که پروژهٔ درسی نیست! این مسیر قراره متناسب با علاقه، هدف و شرایط زندگی خودت جلو بره.

فعلاً کافیه روی اولین قدم تمرکز کنی: اینکه بفهمی دوست داری چه چیزی بخونی، از خوانندگی چه انتظاری داری و تا چه اندازه می‌خوای جدی دنبالش کنی. وقتی تا حدودی تکلیفت با خودت روشن شد، می‌تونی سراغ صداسازی بری، صدات رو بهتر بشناسی و پایه‌هایی رو بسازی که برای ادامهٔ مسیر بهشون نیاز داری. بقیهٔ مسیر هم کم‌کم، براساس نیازها و پیشرفتت، جلوی پات روشن می‌شه.

اگه همین الان هم هدفت مشخصه و فکر می‌کنی وقت برداشتن قدم بعدی رسیده، مجموعهٔ «آموزش صداسازی و خوانندگی» خنیاگر می‌تونه شروع مناسبی باشه تا با شناخت و کنترل بیشتر صدات، مسیر خوانندگی رو اصولی‌تر شروع کنی.