آشنایی با مزایای سهتار یکی از مواردی است که قبل از انتخاب ساز، خوب است راجع به آن بخوانید؛ بهویژه اگر تصمیم دارید موسیقی را با یکی از سازهای سنتی ایرانی شروع کنید، اما هنوز تصمیمتان را نگرفتهاید. بسیاری از افراد در مرحلهٔ انتخاب ساز دچار تردید و دودلی میشوند، چون نمیدانند کدامیک از سازها از نظر ارگونومی، هزینه، دلنشینی صدا، مسیر یادگیری و تجربهٔ نوازندگی برایشان منطقیتر است.
از یک طرف ظاهر و صدای سهتار برای بسیاری جذاب است، اما از طرف دیگر این سؤال طبیعی پیش میآید که آیا این ساز واقعاً انتخاب درستی برای شروع موسیقی است؟ و اینکه آیا مدتی پس از شروع یادگیری سهتار، همچنان برایشان جذاب خواهد ماند؟ اگر شما هم در این مرحله هستید، بررسی دقیق مزایای سهتار میتواند به شما کمک کند تصمیم آگاهانهتری بگیرید.
در این مقاله قرار نیست توصیفی کلی از این ساز ارائه شود بلکه هدف این است که مزایای سهتار بهصورت کاربردی مورد بررسی قرار گیرد؛ از ویژگیهای فیزیکی و کیفیت صوتی گرفته تا تجربهٔ نوازندگی و قابلیتهای موسیقایی. تا شما بتوانید با درک واضحتر ویژگیهای سهتار تصمیم نهایی خود را برای انتخاب این ساز بگیرید.
مزایای سهتار از نظر ارگونومی و ساختار فیزیکی
یکی از مهمترین جنبههای سهتار که معمولاً کمتر به آن توجه میشود، ساختار فیزیکی و ارگونومی این ساز است. بسیاری از هنرجویان در ابتدای مسیر یادگیری موسیقی، بیشتر به صدای ساز توجه میکنند، اما واقعیت این است که راحتی در دست گرفتن ساز، وزن، اندازه و میزان سازگاری آن با بدن، تأثیر مستقیمی بر تداوم تمرین و پیشرفت دارد. از این نظر، سهتار یکی از سازهایی است که بهطور ویژه برای استفادهٔ طولانیمدت و حمل آسان ایدهآل بوده و همین موضوع آن را به گزینهای مناسب برای هنرجویان و نوازندگان تبدیل میکند.
۱- کوچک و جمعوجور
یکی از مهمترین خصوصیات سهتار، اندازهٔ مناسب و طراحی جمعوجور آن است. سهتار بهراحتی در آغوش جا میگیرد و نوازنده برای کنترل آن، نیاز به صرف انرژی زیادی ندارد. این ویژگی باعث میشود حتی در اجرا و تمرینات طولانیمدت هم، بدن دچار تنش یا خستگی نشود.
بنابراین، برخلاف بسیاری از سازها که اندازهٔ بزرگ یا فرم خاصشان باعث دشواری در کنترل ساز میشود، سهتار از همان ابتدا حس راحتی و تسلط را به شما منتقل میکند. بعلاوهٔ اینکه، چنین خصوصیتی روی تجربهٔ نوازندگی، ارتباط نزدیکتر با ساز و کنترل ظرافتهای صوتی هم اثرگذار است.
این ویژگی یکی از دلایلی است که باعث میشود سهتار، بهعنوان یکی از بهترین گزینهها در میان کسانی که به دنبال انتخاب اولین ساز موسیقی خود هستند، مطرح شود.
۲- سبک، با قابلیت حمل آسان
وزن کم، یکی دیگر از مزایای سهتار است. سهتار در مقایسه با برخی از سازهای دیگر، بسیار سبکتر است و حمل آن انرژی زیادی از شما نمیگیرد. این موضوع باعث میشود بتوانید ساز خود را بهراحتی به محل اجرا، تمرین، طبیعت یا حتی سفر ببرید.
برخورداری از چنین ویژگیای در عمل اهمیت زیادی دارد، زیرا هرچه دسترسی به ساز بیشتر باشد، احتمال تمرین هم افزایش مییابد. همین قابلیت حمل آسان، بهتنهایی میتواند سهتار را به کاندیدی مهم در انتخاب ساز موسیقی تبدیل کند.
۳- خوشدستی و خوشقلقی
یکی از ویژگیهایی که هنرجویان این ساز خیلی زود متوجه آن میشوند، خوشدست بودن آن است. فرم و اندازهٔ کاسه و دسته، تعداد و فاصلهٔ سیمها و نحوهٔ قرارگیری ساز بهگونهای است که مدیریت آن برای افراد مبتدی هم، آسان است. این موضوع باعث میشود فرایند یادگیری نیز طبیعیتر و با فشار کمتری پیش برود.
از سوی دیگر، خوشقلق بودن ساز همچنین به این معناست که حتی با تجربهٔ کم هم میتوان صدای قابل قبولی از آن تولید کرد. چنین ویژگیای نقش مهمی در حفظ انگیزهٔ هنرجو بازی میکند، چراکه تجربیات اولیهٔ مثبت، احتمال ادامهٔ مسیر یادگیری را نیز افزایش میدهد.
۴- استحکام بالا و مقاوم در برابر آسیب
در میان سازهای ایرانی، سهتار از نظر ساختاری، ساز نسبتاً مقاومی محسوب میشود. برخلاف برخی سازها که دارای بخشهای حساسی چون پوست و کاسهٔ بزرگ هستند، ساختار سهتار ساده، کوچک و تماماً از چوب است که آن را در استفادهٔ روزمره کمتر آسیبپذیر میسازد.
این استحکام باعث میشود هنرجو با نگرانی کمتری، از ساز استفاده کند؛ بهخصوص در مراحل ابتدایی که ممکن است تجربهٔ کافی در نگهداری ساز هم نداشته باشد.
از طرف دیگر، ساختار کاملاً چوبی این ساز آن را در برابر تغییرات دما و رطوبت نیز ایمن میسازد. در سازهایی که از پوست استفاده میشود، تغییرات محیطی میتواند باعث شل شدن یا پارگی پوست گردد یا حتی در حداقلترین حالت ممکن، بر کیفیت صدای ساز اثر بگذارد، اما در سهتار این حساسیت کمتر است.
پس میتوان پایداری و استحکام را یکی دیگر از عواملی به حساب آورد که انتخاب ساز سهتار را برای شروع موسیقی، منطقی و کمریسک میسازد.
مزایای سهتار از نظر کیفیت صوتی و صدادهی
کیفیت صدا یکی از مهمترین معیارها در انتخاب ساز برای یادگیری است؛ زیرا در نهایت این صدای ساز است که انگیزهٔ تمرین را ایجاد میکند و ارتباطی عاطفی بین نوازنده و موسیقی شکل میدهد.
یکی از برجستهترین مزایای سهتارنوازی، کیفیت صوتی خاص و منحصربهفرد آن است؛ صدایی که در عین سادگی، عمق، ظرافت و انعطاف زیادی دارد.
۱- صدای نرم، لطیف و ملایم
یکی از شناختهشدهترین مزیتهای سهتار، صدای نرم و لطیف آن است. برخلاف برخی سازها که صدایی تیز یا تهاجمی دارند، صدای سهتار ملایم، گرم و گوشنواز است. این ویژگی باعث میشود ارتباط شنیداری با ساز، بسیار سریع شکل بگیرد و حتی شنیدن ملودیهای ساده از آن نیز لذتبخش باشد.
این لطافت صوتی، سهتار را به سازی مناسب برای اجراهای طولانی تبدیل میکند، زیرا باعث خستگی شنیداری نمیشود و حتی احساساتی آرامشبخش نیز در شنونده ایجاد میکند.
همین کیفیت صوتی یکی از دلایلی است که بسیاری افراد را در همان ابتدای آشنایی با ساز سهتار، مجذوب و شیفتهٔ آن میکند.
۲- حجم صدای مناسب برای تمرین در آپارتمان
یکی دیگر از مهمترین مزایای نوازندگی ساز سهتار، حجم صدای کنترلشدهٔ آن است. صدای سهتار به اندازهای است که نوازنده میتواند جزئیات صدا را بهخوبی بشنود، اما در عین حال آنقدر بلند نیست که باعث ایجاد مزاحمت برای دیگران شود.
این ویژگی برای افرادی که در آپارتمان زندگی میکنند یا وقت خالی آنها برای تمرین، در ساعات نامناسب روز است، اهمیت زیادی دارد.
بسیاری از سازها، بهدلیل حجم صدای بالا، محدودیتهایی برای تمرین ایجاد میکنند؛ اما سهتار از این نظر آزادی عمل بیشتری به هنرجو میدهد. این موضوع یکی از کاربردی ترین مزایای سهتار برای شروع موسیقی محسوب میشود.
۳- گسترهٔ صوتی مناسب برای اجرای ملودیهای کامل
با وجود اندازهٔ کوچک، سهتار دارای گسترهٔ صوتی قابل توجهی است و میتواند بخش وسیعی از نتهای مورد نیاز برای اجرای موسیقی ایرانی را پوشش دهد. این محدوده از نت بمِ دوم زیر خط حامل تا نت لا بمل بالای خط حامل را شامل میشود که به حدود ۳ اکتاو میرسد و برای اجرای کامل دستگاهها و گوشههای موسیقی ایرانی کفایت میکند.
این ویژگی باعث میشود نوازنده بتواند بدون محدودیت جدی، قطعات مختلف را اجرا کند و در مسیر یادگیری، با مانع خاصی مواجه نشود.
۴- تولید صدای خوش، حتی با تجربهٔ کم
یکی دیگر از ویژگیهای قابل توجه سهتار این است که حتی در مراحل ابتدایی یادگیری، صدای تولید شده توسط هنرجو خوشایند و قابل قبول است. در برخی سازها، تولید صدای مطلوب نیازمند تسلط کامل بر تکنیک است، اما در سهتار حتی با ضربات ساده نیز میتوان صدای دلنشینی ایجاد کرد.
این ویژگی تأثیر زیادی بر تجربهٔ اولیهٔ هنرجو دارد، زیرا شنیدن صدای خوش از همان ابتدا باعث افزایش انگیزه و اعتمادبهنفس او میشود. برخورداری از چنین مزیتی، از مهمترین عواملی است که یادگیری سهتار را برای مبتدیان لذتبخش میسازد.
مزایای سهتار از نظر یادگیری و تجربهٔ نوازندگی
یکی از مهمترین عواملی که در انتخاب ساز برای شروع موسیقی تأثیر دارد، مسیر نوازندگی و میزان دشواری یادگیری ساز است. برخی سازها در مراحل ابتدایی باعث درماندگی و ناامیدی هنرجو میشوند و همین موضوع، خود باعث کاهش انگیزه یا حتی رها کردن مسیر یادگیری میشود. اما سهتار ویژگیهایی دارد که تجربهٔ یادگیری آن را از همان ابتدا لذتبخش و قابل مدیریت میسازد و موجب میشود که هنرجو روند یادگیری را با شوق و اشتیاق بیشتری ادامه دهد.
۱- زودبازده بودن یادگیری سهتار
یکی از مزایای شروع یادگیری سهتار، زودبازده بودن آن است. اما این به چه معناست؟ بسیاری از سازها برای تولید صدای قابل قبول و رسیدن به مرحلهٔ قطعهنوازی نیازمند تسلط بر تکنیکهای متعدد و گذر چندین ماه تمرین هستند، اما در سهتار این فاصلهٔ زمانی کوتاهتر است. هنرجو معمولاً در مدت کوتاهی پس از شروع یادگیری، میتواند قطعات ابتدایی را بنوازد و از صدای خوش سازش لذت ببرد. همین موضوع باعث میشود هنرجو احساس پیشرفت کند و با انگیزهٔ بیشتری تمرینات را ادامه دهد.
اما چه عواملی باعث شده که سهتار چنین قابلیتی داشته باشد؟
- ساختار ساده و قابل فهم سهتار: ساختار سهتار از نظر تعداد سیمها، قرارگیری پردهها و منطق نوازندگی، ساده و قابل درک است. این سادگی ساختاری این امکان را برای هنرجو فراهم میکند که بدون پیچیدگیهای غیرضروری، اصول اولیهٔ نوازندگی را در کمترین زمان ممکن یاد بگیرد.
- عدم نیاز به مضراب یا آرشه: در سهتار، صدا با استفاده از ناخن انگشت تولید میشود و نیازی به استفاده از ابزارهای جداگانهای مثل مضراب یا آرشه نیست. فرایند یادگیری و تسلط بر تکنیکهای مضرابزنی و آرشهکشی، خود زمان جداگانهای از هنرجو طلب میکند.
- منطق خطی و قابل پیشبینی مسیر یادگیری سهتار: یکی دیگر از عوامل مؤثر بر زودبازدهی سهتار، واضح بودن و عدم ابهام مسیر یادگیری آن است. بهدلیل محبوبیت و فراگیر بودن این ساز، مباحث آموزشی آن بهخوبی توسعه یافته و مسیر یادگیریاش بهصورت مرحلهبهمرحله و آزمودهشده شکل گرفته است. همین موضوع باعث میشود هنرجو بدون سردرگمی یا مواجهه با جهشها و پیچیدگیهای غیرمنتظره، روند پیشرفت را در بهترین حالت ممکن پشت سر بگذارد و زودتر به نتیجهٔ مطلوب برسد.
۲- کوک سادهٔ سهتار
کوک کردن سهتار بهدلیل تعداد کم سیمها، نسبتاً آسان است. هنرجو میتواند با کمی تمرین، بهراحتی ساز خود را کوک کند و برای اجرا آماده شود. این سادگی در کوک یکی از مزایای سهتار به حساب میآید، زیرا باعث میشود هنرجو به جای اتلاف انرژی برای رفع مشکلات فنی، بر یادگیری نوازندگی و مهارتهای تکنیکیاش تمرکز کند.
مزایای سهتار از نظر قابلیتهای موسیقایی و انعطافپذیری
یکی از مهمترین معیارها در انتخاب ساز مناسب، میزان توانایی آن ساز در پوشش دادن نیازهای موسیقایی هنرجو در زمینههای مختلف در کوتاهمدت و بلندمدت است. برخی سازها ممکن است برای شروع مناسب باشند، اما در مراحل پیشرفته محدودیتهایی ایجاد کنند.
یکی از مهمترین مزایای سهتار این است که سازی کامل و انعطافپذیر از نظر موسیقایی است که میتواند هنرجو را از مراحل ابتدایی تا سطوح حرفهای در ژانرهای مختلف همراهی کند.
۱- پوشش کامل دستگاهها و گوشههای مختلف موسیقی ایرانی
یکی از اساسیترین مزایای سهتار، توانایی کامل آن در اجرای تمامی دستگاهها و گوشههای موسیقی ایرانی است. ساختار سهتار بهگونهای است که امکان اجرای دقیق فواصل، حالتها و ظرافتهای موسیقی دستگاهی را فراهم میکند.
این ویژگی باعث میشود هنرجو بتواند بدون محدودیت، تمام مباحث موسیقی ایرانی را با این ساز یاد بگیرد. به همین دلیل است که سهتار یکی از سازهای اصلی در آموزش و اجرای موسیقی سنتی ایرانی محسوب میشود و همراه مورد توجه هنرمندان این ژانر قرار میگیرد.
۲- مناسب برای اجرای سبکهای مختلف موسیقی
اگرچه سهتار بیشتر به عنوان یک ساز سنتی شناخته میشود، اما یکی از مهمترین مزایای آن، انعطافپذیریاش در اجرای سبکهای مختلف موسیقی است. علاوه بر موسیقی دستگاهی ایرانی، میتوان با سهتار موسیقی محلی، پاپ، تلفیقی و حتی برخی قطعات موسیقی کلاسیک غربی را نیز اجرا کرد.
این ویژگی باعث میشود هنرجو محدود به یک سبک خاص نباشد و بتواند متناسب با سلیقه و مسیر هنری خود، از امکانات این ساز بهره ببرد.
۳- مناسب برای آهنگسازی و خلق ملودی
یکی دیگر از مزایای سهتار، مناسب بودن آن برای آهنگسازی و خلق ملودی است. وضوح و گسترهٔ مناسب صوتی و انعطافپذیری بالای این ساز در پوشش سبکهای مختلف موسیقی، باعث میشود نوازنده بتواند ایدههای موسیقایی خود را بهراحتی روی ساز پیاده کند.
سهتار به دلیل ماهیت ملودیک خود، ابزار بسیار مناسبی برای تجربه، بداههنوازی و شکل دادن به ایدههای جدید موسیقایی است. این ویژگی باعث شده بسیاری از نوازندگان و آهنگسازان، از سهتار به عنوان ابزاری مفید در خلق ملودیهای شکل گرفته در ذهن خود استفاده کنند.
۴- امکان پیشرفت با سهتار تا سطوح حرفهای
یکی دیگر از مهمترین مزیتهای سهتار این است که این ساز محدود به سطح مبتدی یا متوسط نیست. هنرجو میتواند با ادامه تمرین و یادگیری، به سطوح حرفهای نوازندگی برسد و قطعات پیچیده و پیشرفته را نیز اجرا کند.
سهتار سازی است که هم برای شروع مناسب است و هم ظرفیت پیشرفت نامحدود دارد. این ویژگی باعث میشود هنرجو نیازی به تغییر ساز در مسیر پیشرفت خود نداشته باشد و بتواند تمام مسیر رشد موسیقایی خود را با همین ساز طی کند.
۵- وجود تکنیکها و امکانات اجرایی متنوع
سهتار دارای تکنیکها، زینتها و الگوهای اجرایی گوناگونی است که به نوازنده امکان میدهد بیان موسیقایی غنی و متنوعی داشته باشد. این تنوع تکنیکی نهتنها باعث میشود ساز در طول زمان همچنان جذاب و هیجانانگیز باقی بماند، بلکه به نوازنده نیز اجازه میدهد که ظرافتها و احساسات مختلف موسیقایی را بهخوبی با این ساز بیان کند و به مرور زمان حتی بتواند سبک شخصی خود را در دنیای موسیقی شکل دهد.
مزایای سهتار از نظر هزینه
هزینه، یکی از عوامل مهم در انتخاب ساز موسیقی است، بهخصوص برای افرادی که هنوز در ابتدای مسیر هستند و نمیخواهند با ریسک مالی بالا وارد دنیای موسیقی شوند. برخی سازها نیازمند سرمایهگذاری قابل توجه برای خرید ساز، نگهداری یا تهیه تجهیزات جانبی هستند. در مقابل، برخی دیگر مانند سهتار این مزیت را دارند که شروع یادگیری را از نظر مالی منطقی، قابل مدیریت و کم ریسک کنند.
این ویژگی باعث میشود هنرجو بتواند بدون نگرانی از هزینههای سنگین، یادگیری موسیقی را آغاز کند.
۱- قیمت مناسب
یکی از مهمترین مزایای سهتار، قیمت مناسب و ارزانتر آن در مقایسه با بسیاری از سازهای دیگر است. این مسأله، ریسک شروع یادگیری موسیقی را برای هنرجویان این ساز کاهش میدهد. برای بسیاری از افراد، یکی از نگرانیهای اصلی در شروع موسیقی، احتمالِ ادامه ندادن مسیر یا تصمیم به تعویض ساز است. اما اگر این شروع، با یکی از سازهای اقتصادی مثل سهتار صورت گیرد احتمال پشیمانی و افسوس بابت پول از دست رفته را به میزان زیادی کاهش میدهد.
۲- عدم نیاز به تجهیزات جانبی خاص
شروع یادگیری برخی سازها علاوه بر خرید خود ساز، نیازمند تهیه تجهیزات جانبی متعدد است. اما یکی دیگر از ویژگیهای مثبت سهتار این است که برای شروع، به تجهیزات خاص یا پرهزینهای نیاز ندارد.
ساختار ساده این ساز باعث میشود هنرجو بتواند بدون نیاز به خرید لوازم اضافی، تمرین را آغاز کند. این موضوع نیز هزینهٔ ورود به دنیای موسیقی را کاهش میدهد و فرآیند شروع را سادهتر میکند.
۳- هزینه نگهداری پایین
یکی دیگر از مزایای این ساز، پایین بودن هزینهٔ مراقبت و نگهداری سهتار است. این ساز بهدلیل ساختار ساده، چوبی و مقاوم خود، نیاز به مراقبتهای پیچیده یا پرهزینه ندارد.
تعویض سیمها یا انجام تنظیمات معمول هم با هزینههای نسبتاً کمی انجام میشود. این موضوع باعث میشود نگهداری سهتار در بلندمدت نیز از نظر مالی قابل مدیریت باشد.
نتیجهگیری
مزایای سهتار نشان میدهد که این ساز از نظر ارگونومی، روند یادگیری، کیفیت صوتی، هزینه و قابلیتهای موسیقایی، یکی از گزینههای مطلوب برای ورود به دنیای موسیقی است؛ انتخابی منطقی و قابل اتکا که میتواند هنرجو را از مراحل ابتدایی تا سطوح پیشرفته بهخوبی همراهی کند و نیازهای موسیقایی او را بهصورت کامل پاسخ دهد. به همین دلیل، بسیاری از افرادی که در مرحلهٔ انتخاب نخستین ساز یا حتی انتخاب ساز دوم خود قرار دارند، سهتار را بهعنوان همراهی جدی در مسیر موسیقایی خود برمیگزینند.
با این حال، بهرهمندی واقعی از مزایای سهتار، بیش از هر چیز به انتخاب یک مسیر آموزشی صحیح بستگی دارد؛ مسیری اصولی که ساختارمند، مرحلهبهمرحله و قابل فهم بوده و در عین سازگاری با شرایط و سبک زندگی هنرجو، از نظر دسترسی و هزینه نیز منطقی و پایدار باقی بماند.
اگر تصمیم دارید یادگیری سهتار را با تمامی این ویژگیها آغاز کنید، «آموزش سهتار خنیاگر» میتواند نقطهٔ شروع مناسبی برای شما باشد؛ یک مسیر آموزشی منسجم و آزمودهشده که به شما کمک میکند یادگیری این ساز را با اطمینان، وضوح و پایهای صحیح آغاز کنید.
